Dạy trường công và trường tư khác nhau chủ yếu ở bốn điểm: sự ổn định của công việc, cách giáo viên được đánh giá, áp lực từ phụ huynh, và mức độ tự do trong chuyên môn. Không có lựa chọn nào tốt hơn cho mọi người. Điều quan trọng là mình cần gì ở giai đoạn này của đời mình, và tìm hiểu thật kỹ từng trường cụ thể, vì trường tư với trường tư cũng khác nhau rất nhiều.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Câu hỏi nên dạy công hay tư là câu nhiều sinh viên sư phạm và giáo viên trẻ đặt ra. Có người nói trường công ổn định, trường tư năng động. Có người nói trường công nhiều giấy tờ, trường tư nhiều áp lực. Tập này mình không so lương, không phán bên nào hơn. Mình chỉ kể những khác biệt mà người đứng lớp cảm nhận hằng ngày, để bạn tự cân nhắc.
Sự ổn định và hợp đồng
Ở trường công lập, giáo viên thường làm việc theo những chế độ tuyển dụng và hợp đồng do nhà nước quy định. Nhiều người chọn trường công vì cảm giác ổn định lâu dài, có lộ trình rõ ràng.
Ở trường tư, hợp đồng do trường và giáo viên thoả thuận trong khuôn khổ luật lao động. Có trường ký hợp đồng dài hạn, có trường ký theo năm. Sự ổn định phụ thuộc nhiều vào tình hình của chính ngôi trường ấy.
Điều nên làm là đọc kỹ hợp đồng trước khi ký: thời hạn, số tiết, những việc ngoài giờ dạy, điều kiện chấm dứt, chế độ bảo hiểm, nghỉ phép. Đừng ngại hỏi những câu cụ thể. Một trường làm ăn đàng hoàng sẽ trả lời rõ ràng.
Cũng hỏi thăm những giáo viên đang hoặc đã làm ở đó. Tỉ lệ giáo viên ở lại qua nhiều năm là một dấu hiệu nói lên rất nhiều về môi trường làm việc.
Phụ huynh và áp lực kết quả
Giờ mình nói tới khác biệt mà nhiều người cảm nhận rõ nhất. Ở nhiều trường tư, phụ huynh trả học phí và có kỳ vọng cao, đôi khi coi mình là khách hàng. Họ liên lạc nhiều hơn, yêu cầu nhiều hơn, và phản ánh nhanh hơn khi không hài lòng.
Điều này có mặt tốt: phụ huynh quan tâm và phối hợp. Nhưng nó cũng có thể tạo áp lực lớn, nhất là khi nhà trường đặt sự hài lòng của phụ huynh lên trên ý kiến chuyên môn của giáo viên.
Ở trường công, áp lực phụ huynh cũng có, nhưng thường khác kiểu. Lớp đông hơn, phụ huynh đa dạng hơn, có gia đình rất quan tâm, có gia đình gần như vắng mặt.
Khi phỏng vấn ở một trường tư, thử hỏi: khi phụ huynh phản ánh về giáo viên, trường xử lý thế nào. Câu trả lời cho biết trường có đứng về phía giáo viên khi cần không.
Tự do chuyên môn và cơ hội học hỏi
Trường công thường theo sát chương trình và các quy định chung của ngành, có hệ thống tổ chuyên môn, dự giờ, hồ sơ sổ sách. Có người thấy khung này giúp mình vững vàng, có người thấy nó bó buộc.
Trường tư có thể có chương trình riêng, dạy song ngữ, áp dụng những phương pháp mới. Giáo viên có khi được tự do thử nghiệm hơn, được đào tạo nội bộ nhiều hơn. Nhưng cũng có trường tư bám thành tích và kiểm soát giáo viên rất chặt.
Nên câu hỏi không phải là công hay tư, mà là trường này có văn hoá chuyên môn thế nào. Có người hướng dẫn giáo viên mới không. Có thời gian để giáo viên học hỏi, dự giờ nhau không. Giáo viên có được góp ý vào chương trình không.
Với giáo viên trẻ, một môi trường có người giỏi để học hỏi thường quý hơn nhiều thứ khác trong vài năm đầu.
Học sinh ở hai môi trường có khác nhau không?
Nhiều người nghĩ học sinh trường tư thì dễ dạy hơn. Thực tế phức tạp hơn thế. Lớp nhỏ hơn giúp cô để ý từng em kỹ hơn, nhưng một số em được nuông chiều quen, ít chịu được sự thất vọng, và biết rằng bố mẹ sẽ lên tiếng thay mình.
Ở trường công, lớp đông và đa dạng hơn: có em con nhà khá giả, có em phải phụ bố mẹ bán hàng sau giờ học. Sự đa dạng ấy vừa là thử thách vừa là bài học lớn cho người thầy về sự công bằng.
Giờ mình nói một điều mà người trong nghề nào cũng gật đầu: ở đâu cũng có em khó, em ngoan, em cần giúp. Tên trường không quyết định học sinh, cách người lớn đối xử với các em mới quyết định nhiều.
Khi tìm hiểu một trường, thử hỏi về học sinh: các em thường gặp khó khăn gì, trường hỗ trợ giáo viên thế nào với những em khó. Câu trả lời cho biết mình sẽ đối diện với điều gì mỗi ngày.
Chọn thế nào cho hợp với mình?
Thử tự hỏi vài câu. Ở giai đoạn này, mình cần ổn định hay cần thử thách. Mình chịu được áp lực phụ huynh cao không. Mình muốn làm việc với lớp đông đa dạng, hay lớp nhỏ nhiều hỗ trợ. Mình muốn gắn bó lâu với một nơi, hay muốn học nhiều thứ trong vài năm.
Nhiều giáo viên đi qua cả hai môi trường trong sự nghiệp, và mỗi nơi dạy họ những điều khác nhau. Không có quyết định nào là vĩnh viễn.
Khi đi tìm việc, nếu được, hãy xin dự một tiết học ở trường ấy, hoặc ít nhất đi dạo quanh trường vào giờ học. Không khí của học sinh và giáo viên trong hành lang nói lên nhiều hơn tờ giới thiệu.
Và dù dạy ở đâu, học trò vẫn là học trò. Những điều làm nên một người thầy tốt thì ở trường nào cũng giống nhau.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên trường tư có được đóng bảo hiểm không?
Theo luật lao động, người làm việc theo hợp đồng lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc. Hãy đọc kỹ hợp đồng và hỏi trường cụ thể về chế độ này trước khi ký.
Từ trường tư chuyển sang trường công có khó không?
Việc vào trường công thường theo quy trình tuyển dụng của nhà nước, nên cần tìm hiểu thông tin tuyển dụng tại địa phương. Kinh nghiệm dạy ở trường tư vẫn là vốn quý trong quá trình ấy.
Giáo viên mới ra trường nên chọn trường công hay tư?
Không có câu trả lời chung. Điều nên ưu tiên là một môi trường có người hướng dẫn tốt và văn hoá chuyên môn lành mạnh, vì vài năm đầu quyết định rất nhiều tới cách mình làm nghề.
Làm sao biết một trường tư có đáng tin không?
Tìm hiểu thời gian hoạt động, giấy phép, nói chuyện với giáo viên đang làm ở đó, đọc kỹ hợp đồng và để ý cách trường trả lời những câu hỏi cụ thể. Sự minh bạch là dấu hiệu tốt.
Dạy trường tư có phải làm nhiều việc ngoài giờ không?
Tuỳ trường. Một số trường có nhiều hoạt động ngoại khoá, sự kiện, họp phụ huynh ngoài giờ. Hãy hỏi rõ trước những việc này có nằm trong hợp đồng và có được tính công không.
