Năm cuối đại học là lúc sinh viên sư phạm nên dạy thật nhiều nhất có thể, dù là thực tập, dạy tình nguyện hay kèm nhóm nhỏ; dự giờ nhiều thầy cô giỏi; luyện giọng và cách đứng lớp; chuẩn bị sẵn cách xử lý những tình huống quản lý lớp hay gặp; và học cách tự nhìn lại tiết dạy của mình một cách thẳng thắn.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Có một khoảng cách mà nhiều giáo viên mới đều kể: bốn năm học lý thuyết sư phạm rất nhiều, nhưng buổi sáng đầu tiên đứng trước bốn mươi đứa trẻ thật thì thấy như chưa học gì. Tập này dành cho các bạn sinh viên sư phạm năm cuối, và những ai sắp đứng lớp lần đầu. Mình nói về những việc làm được ngay từ bây giờ để buổi sáng ấy bớt run hơn.
Dạy thật, càng nhiều càng tốt
Không có cách nào học đứng lớp tốt hơn là đứng lớp. Những tiết tập giảng trước bạn cùng lớp có ích, nhưng bạn học không ồn, không nghịch, không hỏi những câu bất ngờ như học sinh thật.
Tận dụng tối đa đợt thực tập. Xin dạy nhiều tiết hơn yêu cầu nếu được. Xin dạy ở nhiều lớp khác nhau, lớp khá và lớp yếu, lớp ngoan và lớp nghịch.
Ngoài thực tập, tìm cơ hội dạy thật: dạy tình nguyện ở lớp học tình thương, kèm các em nhỏ trong xóm, tham gia các chương trình dạy học cộng đồng. Mỗi giờ đứng trước học sinh thật là một bài học mà sách không có.
Đừng sợ những tiết dạy tệ. Tiết dạy tệ trong lúc còn là sinh viên, khi có người hướng dẫn góp ý, là tiết dạy quý nhất.
Dự giờ: học cách người giỏi làm
Giờ mình nói tới dự giờ. Khi dự giờ một giáo viên giỏi, đừng chỉ ghi lại nội dung bài giảng. Hãy để ý những thứ khó thấy: cô bắt đầu tiết học thế nào, cô đứng ở đâu, cô chuyển hoạt động ra sao, cô xử lý em nói chuyện riêng thế nào, cô gọi ai trả lời.
Những giáo viên giỏi thường làm nhiều việc nhỏ một cách tự nhiên tới mức chính họ không để ý. Người dự giờ tinh ý sẽ học được những điều ấy.
Sau tiết dự, nếu có thể, hỏi cô vì sao cô làm thế này ở chỗ kia. Nhiều giáo viên sẵn lòng chia sẻ với sinh viên hỏi cụ thể và chân thành.
Dự giờ cả những giáo viên dạy khác môn, khác cấp. Cách một cô mầm non giữ sự chú ý của trẻ ba tuổi có thể dạy bạn nhiều điều cho lớp cấp hai.
Giọng nói, dáng đứng và ánh mắt
Giọng nói là công cụ làm việc của giáo viên. Tập nói đủ to để cuối lớp nghe rõ mà không phải hét, tập nói chậm, tập ngắt nghỉ. Ghi âm một tiết tập giảng và nghe lại. Hầu hết mọi người ngạc nhiên vì mình nói nhanh hơn mình tưởng.
Tìm hiểu cách giữ giọng: uống nước, thở bằng bụng, tránh nói to liên tục. Nếu giọng có vấn đề, hỏi bác sĩ tai mũi họng từ sớm.
Dáng đứng và ánh mắt cũng nói nhiều điều. Đứng vững, không dựa vào bàn, nhìn khắp lớp chứ không chỉ nhìn bảng hay nhìn giáo án. Học sinh cảm nhận được sự tự tin trước khi nghe nội dung.
Tập giảng trước gương, trước điện thoại quay lại, trước bạn bè. Lúc đầu ngượng, nhưng đó là cách nhanh nhất để thấy mình trông như thế nào trong mắt học sinh.
Chuẩn bị sẵn những tình huống quản lý lớp
Giáo viên mới thường không lo về nội dung bằng lo về quản lý lớp. Và những lo lắng ấy có cơ sở: phần lớn khó khăn của năm đầu nằm ở đó.
Hãy chuẩn bị trước cách xử lý những tình huống hay gặp. Lớp ồn thì làm gì. Học sinh không làm bài thì làm gì. Học sinh cãi lại thì làm gì. Hai em đánh nhau thì làm gì. Viết ra, hỏi giáo viên hướng dẫn, và tập trong đầu.
Có sẵn một kế hoạch cho những phút đầu tiên của tiết học đầu tiên: mình sẽ nói gì, giới thiệu thế nào, đặt những luật lệ gì. Những phút đầu định hình cách lớp nhìn mình.
Và chuẩn bị tinh thần rằng sẽ có những tình huống không có trong kế hoạch nào. Lúc đó, bình tĩnh, nhất quán, và hỏi đồng nghiệp sau giờ.
Tự nhìn lại tiết dạy và tìm người hướng dẫn
Thói quen quý nhất của một giáo viên giỏi là tự nhìn lại. Sau mỗi tiết dạy, dành vài phút tự hỏi: điều gì chạy tốt, điều gì không, lần sau mình làm gì khác.
Không cần viết dài. Một cuốn sổ nhỏ với vài dòng mỗi ngày, sau một năm sẽ là tài liệu quý nhất về chính mình.
Tìm một người hướng dẫn, có thể là giáo viên hướng dẫn thực tập, một thầy cô cũ, hay một đồng nghiệp đi trước. Người có kinh nghiệm nhìn vào tiết dạy của mình sẽ thấy những điều mình không tự thấy.
Nghề dạy học là nghề học suốt đời. Bước vào năm đầu với tâm thế một người học, không phải một người đã biết hết, sẽ giúp bạn đi xa trong nghề.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên sư phạm có nên đi dạy thêm để có kinh nghiệm?
Dạy kèm, dạy tình nguyện giúp có thêm trải nghiệm đứng trước học sinh thật. Nhưng cần cân bằng với việc học ở trường và tìm hiểu quy định nếu dạy có thu phí.
Sợ đứng trước lớp thì làm sao?
Hầu hết giáo viên mới đều run. Chuẩn bị kỹ, tập nhiều, bắt đầu từ nhóm nhỏ rồi tăng dần, và nhớ rằng học sinh thường không để ý sự run của cô bằng việc cô có tôn trọng và quan tâm các em không.
Nên chọn dạy ở thành phố hay về quê?
Mỗi nơi có những điều khác nhau về điều kiện làm việc, học sinh và cơ hội phát triển. Hãy cân nhắc hoàn cảnh gia đình, mong muốn cá nhân và tìm hiểu kỹ thông tin tuyển dụng ở từng nơi.
Giáo viên mới có nên nhận làm chủ nhiệm ngay không?
Việc phân công do nhà trường quyết định. Nếu được giao, hãy chủ động nhờ một đồng nghiệp chủ nhiệm có kinh nghiệm hướng dẫn và đừng ngại hỏi.
Làm sao chuẩn bị cho buổi dạy thử khi tuyển dụng?
Chọn một bài quen, chuẩn bị kỹ nhưng không nhồi nhét, có hoạt động cho học sinh tham gia, và dự trù thời gian. Hội đồng thường đánh giá cách cô tương tác với học sinh nhiều hơn là độ hoa mỹ của bài giảng.
