Trước khi rời nghề dạy, hãy tự hỏi mình mệt vì nghề hay mệt vì một ngôi trường, một cấp học, một hoàn cảnh cụ thể. Tiếp theo, liệt kê những kỹ năng người thầy mang theo được sang nghề khác, thử việc mới ở quy mô nhỏ trước khi nghỉ hẳn, và chuẩn bị tài chính cho giai đoạn chuyển tiếp. Rời nghề không phải là thất bại, và ở lại cũng không phải là cam chịu.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Có lẽ không ít thầy cô từng có một buổi tối ngồi nhìn chồng vở chưa chấm và tự hỏi: mình có nên tiếp tục không. Có người vượt qua được và ở lại, có người rẽ sang hướng khác và thấy hạnh phúc hơn. Tập này mình không khuyên ai ở hay đi, mà bàn về cách nghĩ cho rõ trước khi quyết định.
Mệt vì nghề hay mệt vì nơi làm việc?
Câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Nhiều thầy cô muốn bỏ nghề, nhưng khi ngồi xuống nghĩ kỹ, điều họ muốn bỏ là một ban giám hiệu khó chịu, một lớp học quá tải, một khối lượng giấy tờ không kham nổi, hay một môi trường thiếu tôn trọng.
Nếu vấn đề nằm ở nơi làm việc, chuyển sang trường khác, cấp học khác, loại hình khác có thể giải quyết được, mà mình không phải bỏ đi những năm tháng xây dựng chuyên môn.
Thử tự hỏi: những lúc nào trong tuần mình còn thấy vui với nghề. Nếu vẫn có những khoảnh khắc đứng trước lớp mà thấy mình sống thật, thì có lẽ cái mình cần đổi không phải là nghề.
Nếu ngược lại, chính việc đứng lớp đã trở thành gánh nặng, thì có thể đã đến lúc nghĩ tới một hướng khác.
Phân biệt kiệt sức tạm thời với mong muốn thay đổi thật
Kiệt sức có thể làm mọi thứ trông tối tăm, và quyết định lớn đưa ra lúc kiệt sức thường là quyết định vội. Nếu bạn đang ở cuối một học kỳ căng thẳng, mất ngủ, cáu gắt, thử cho mình một khoảng nghỉ trước khi quyết định.
Kỳ nghỉ hè là thời điểm tốt để nhìn lại một cách bình tĩnh hơn. Nếu sau khi nghỉ ngơi đủ, mong muốn thay đổi vẫn còn, đó có lẽ là mong muốn thật.
Nếu kiệt sức kéo dài, ảnh hưởng tới sức khoẻ, giấc ngủ, tâm trạng, hãy tìm sự hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chăm sóc sức khoẻ trước, rồi mới quyết định sự nghiệp.
Nói chuyện với người thân, với đồng nghiệp tin cậy, hay với ai đó đã từng rời nghề. Nghe nhiều góc nhìn giúp mình thấy rõ hơn.
Những kỹ năng người thầy mang theo được
Giờ mình nói tới điều mà nhiều giáo viên đánh giá thấp: những gì mình có. Giáo viên có kỹ năng trình bày trước đám đông, giải thích điều phức tạp cho dễ hiểu, lập kế hoạch, quản lý nhóm người, xử lý tình huống căng thẳng, giao tiếp với nhiều kiểu người, kiên nhẫn.
Đây là những kỹ năng được đánh giá cao ở nhiều nghề khác: đào tạo nội bộ doanh nghiệp, chăm sóc khách hàng, bán hàng tư vấn, viết nội dung giáo dục, thiết kế khoá học, quản lý dự án, tư vấn tuyển sinh, làm việc cho các tổ chức giáo dục và xã hội.
Khi viết hồ sơ xin việc, hãy dịch kinh nghiệm dạy học sang ngôn ngữ của nghề mới. Chủ nhiệm một lớp bốn mươi học sinh và làm việc với tám mươi phụ huynh là kinh nghiệm quản lý con người và giao tiếp với khách hàng thật sự.
Có những hướng đi vẫn gần với giáo dục mà không phải đứng lớp hằng ngày, nếu bạn vẫn yêu việc giáo dục nhưng muốn đổi nhịp sống.
Thử ở quy mô nhỏ trước khi nghỉ hẳn
Thay vì nghỉ việc rồi mới tìm hướng mới, hãy thử trước trong lúc vẫn còn đi dạy, nếu điều đó không vi phạm quy định của trường và không ảnh hưởng tới học sinh. Nhận một dự án nhỏ, học một khoá ngắn, làm tình nguyện trong lĩnh vực mình quan tâm.
Những thử nghiệm nhỏ cho mình biết mình có thật sự thích công việc mới không, hay chỉ thích ý tưởng về nó. Nhiều người phát hiện ra nghề mình mơ ước có những mặt không dễ chịu mà từ xa không thấy.
Chuẩn bị tài chính cho giai đoạn chuyển tiếp. Nghề mới có thể bắt đầu với thu nhập thấp hơn, hoặc cần thời gian để ổn định. Có một khoản dự phòng giúp mình không phải quyết định trong hoảng hốt.
Nếu đang có hợp đồng, tìm hiểu kỹ quy định về việc nghỉ việc, thời gian báo trước, và nghĩ tới học sinh. Rời đi giữa năm học ảnh hưởng tới các em nhiều hơn rời đi vào cuối năm.
Rời nghề không phải thất bại
Nhiều giáo viên cảm thấy có lỗi khi nghĩ tới việc rời nghề, như thể mình phản bội học sinh, phản bội lý tưởng. Nhưng một người thầy kiệt sức, không còn niềm vui, ở lại vì cảm giác tội lỗi, cũng không giúp gì được cho học sinh.
Những năm dạy học không mất đi. Chúng đã tạo nên con người bạn, và những học trò bạn đã dạy vẫn mang theo những gì bạn trao.
Cũng có những người rời nghề một thời gian rồi quay lại, mang theo những trải nghiệm mới làm cho việc dạy của họ phong phú hơn.
Dù ở lại hay ra đi, điều quan trọng là quyết định ấy đến từ một sự suy nghĩ rõ ràng, không phải từ một buổi tối mệt mỏi. Và dù chọn gì, bạn vẫn luôn là một người từng làm thầy.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên nên chuyển sang nghề gì?
Không có nghề nào hợp với mọi người. Những hướng thường gặp là đào tạo doanh nghiệp, thiết kế nội dung học tập, tư vấn giáo dục, chăm sóc khách hàng; hãy bắt đầu từ việc mình thích và kỹ năng mình mạnh nhất.
Nghỉ việc giáo viên công lập cần lưu ý gì?
Tìm hiểu quy định về chấm dứt hợp đồng, thời gian báo trước, và những nghĩa vụ liên quan nếu có. Hỏi bộ phận tổ chức của trường hoặc cơ quan quản lý để biết chính xác.
Rời nghề rồi có quay lại dạy được không?
Có thể, tuỳ quy định tuyển dụng tại thời điểm quay lại. Nhiều người quay lại với những trải nghiệm mới giúp họ dạy tốt hơn.
Làm sao biết mình đang kiệt sức hay chỉ mệt tạm thời?
Mệt tạm thời thường hồi phục sau vài ngày nghỉ. Kiệt sức kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ, mất hứng thú, cáu gắt, cảm giác vô nghĩa; nếu vậy nên tìm sự hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Có nên nói với ban giám hiệu rằng mình đang cân nhắc nghỉ?
Tuỳ mối quan hệ và văn hoá trường. Đôi khi một cuộc trò chuyện thẳng thắn giúp tìm ra điều chỉnh như đổi lớp, giảm việc; nhưng hãy chắc chắn mình đã nghĩ kỹ trước khi nói.
