Để làm giáo viên ở trường song ngữ hay quốc tế, ngoài chuyên môn vững, bạn cần một ngoại ngữ đủ để làm việc hằng ngày, làm quen với chương trình và cách đánh giá có thể khác nhiều so với trường Việt Nam, quen phối hợp với đồng nghiệp nước ngoài, và sẵn sàng với kỳ vọng cao của phụ huynh. Giáo viên Việt ở những trường này còn có một vai trò đặc biệt là giữ gìn tiếng Việt và văn hoá Việt cho học sinh.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Những năm gần đây, trường song ngữ và trường quốc tế xuất hiện nhiều ở các thành phố lớn. Với nhiều giáo viên, đó là một môi trường hấp dẫn: lớp nhỏ, cơ sở vật chất tốt, phương pháp mới. Nhưng cũng có những thầy cô vào rồi thấy lạ lẫm, áp lực. Tập này mình nói về những điều nên chuẩn bị trước khi bước vào môi trường ấy.
Trường song ngữ và trường quốc tế khác nhau thế nào?
Hai chữ này được dùng khá lẫn lộn. Nhìn chung, trường song ngữ thường dạy chương trình Việt Nam kết hợp thêm chương trình tiếng Anh hoặc một số môn học bằng tiếng Anh. Trường quốc tế thường dạy theo một chương trình nước ngoài, có khi học sinh nhận bằng của hệ thống ấy.
Mỗi trường có cách tổ chức riêng. Có trường giáo viên Việt dạy các môn tiếng Việt, Lịch sử, Địa lý Việt Nam. Có trường giáo viên Việt làm trợ giảng cho giáo viên nước ngoài. Có trường giáo viên Việt dạy hẳn các môn bằng tiếng Anh.
Vai trò khác nhau thì yêu cầu khác nhau. Trước khi nộp hồ sơ, tìm hiểu kỹ vị trí mình ứng tuyển là gì, dạy bằng ngôn ngữ nào, theo chương trình nào.
Cũng nên tìm hiểu tính pháp lý của trường và chương trình, vì điều này ảnh hưởng tới quyền lợi của cả giáo viên và học sinh.
Ngoại ngữ: bao nhiêu là đủ?
Ngay cả khi bạn dạy môn tiếng Việt, ở môi trường song ngữ và quốc tế, ngoại ngữ vẫn là công cụ làm việc hằng ngày: họp chuyên môn, đọc tài liệu, trao đổi với đồng nghiệp nước ngoài, viết báo cáo.
Nếu dạy môn học bằng tiếng Anh, yêu cầu còn cao hơn: không chỉ nói trôi chảy mà còn phải giải thích khái niệm chuyên môn rõ ràng cho học sinh, đặt câu hỏi, xử lý tình huống trong lớp.
Nhiều trường yêu cầu chứng chỉ ngoại ngữ ở một mức nhất định. Nhưng điều quan trọng hơn chứng chỉ là khả năng dùng thật. Một buổi dạy thử bằng ngoại ngữ thường cho thấy rõ mình đang ở đâu.
Nếu ngoại ngữ chưa vững, có thể bắt đầu ở vị trí trợ giảng hay dạy môn tiếng Việt, rồi trau dồi dần. Nhiều giáo viên đi con đường ấy và tiến bộ rất nhanh nhờ làm việc mỗi ngày trong môi trường song ngữ.
Chương trình, phương pháp và cách đánh giá khác
Giờ mình nói tới điều mà nhiều giáo viên thấy lạ nhất. Các chương trình quốc tế thường nhấn mạnh học qua dự án, học qua câu hỏi, đánh giá bằng tiêu chí chi tiết, hồ sơ học tập, thuyết trình. Giáo viên ít giảng hơn, hướng dẫn nhiều hơn.
Việc soạn bài có thể theo những mẫu khác, với mục tiêu học tập, tiêu chí đánh giá, hoạt động phân hoá. Báo cáo cho phụ huynh thường là những bản nhận xét chi tiết theo tiêu chí, không chỉ là điểm số.
Hầu hết các trường có đào tạo ban đầu cho giáo viên mới. Hãy tận dụng, hỏi nhiều, dự giờ đồng nghiệp nhiều.
Những kỹ năng học được ở đây, như thiết kế bài học theo dự án hay đánh giá theo tiêu chí, rất có giá trị cho sự nghiệp dù sau này bạn dạy ở đâu.
Phụ huynh ở trường song ngữ và quốc tế
Phụ huynh ở những trường này thường đã đầu tư nhiều cho con và có kỳ vọng rất cao. Họ đọc kỹ từng bản báo cáo, hỏi chi tiết về phương pháp, và so sánh với những gì họ biết về giáo dục ở nước ngoài.
Giáo viên Việt thường là người được phụ huynh tìm tới đầu tiên, vì dễ trao đổi bằng tiếng Việt. Bạn có thể phải giải thích lại cách đánh giá của trường, vì sao con không có điểm số như trường khác, vì sao con học qua dự án thay vì làm nhiều bài tập.
Giờ mình nói tới một mẹo nhỏ: chuẩn bị sẵn cách giải thích đơn giản về chương trình và cách đánh giá, kèm ví dụ cụ thể từ bài làm của con. Phụ huynh yên tâm hơn nhiều khi thấy sản phẩm thật của con mình.
Giữ ranh giới giao tiếp theo quy định của trường, và khi có chuyện vượt quá vai trò của mình, chuyển tới bộ phận phụ trách. Trường quốc tế thường có quy trình khá rõ cho chuyện này.
Làm việc cùng đồng nghiệp nước ngoài và giữ bản sắc Việt
Đồng nghiệp nước ngoài mang theo cách làm việc, cách giao tiếp khác. Có người rất thẳng thắn, có người rất coi trọng ranh giới giờ làm. Giáo viên Việt đôi khi thấy mình đứng giữa: hiểu học sinh và phụ huynh Việt, nhưng làm việc theo chuẩn của trường quốc tế.
Vai trò cầu nối ấy rất quý. Bạn giúp đồng nghiệp nước ngoài hiểu văn hoá của học sinh, hiểu vì sao phụ huynh phản ứng thế này thế kia. Hãy trân trọng vai trò ấy và nói lên ý kiến của mình trong các buổi họp.
Giáo viên Việt ở những trường này còn có một trách nhiệm đặc biệt: giữ cho học sinh tình yêu với tiếng Việt, với lịch sử và văn hoá Việt. Nhiều em học phần lớn bằng tiếng Anh, và giờ tiếng Việt có khi là nơi duy nhất các em chạm tới những điều ấy một cách sâu sắc.
Một người thầy dạy tiếng Việt với tình yêu có thể là lý do một đứa trẻ lớn lên ở môi trường quốc tế vẫn nhớ mình là ai.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên trường song ngữ có cần bằng sư phạm không?
Thường là có, nhất là với giáo viên dạy chương trình Việt Nam, theo quy định về chuẩn giáo viên. Một số vị trí trong chương trình quốc tế có thể có yêu cầu riêng; hãy hỏi cụ thể nhà trường.
Dạy trường quốc tế có áp lực hơn trường thường không?
Áp lực có thể khác kiểu: kỳ vọng phụ huynh cao, nhiều báo cáo chi tiết, chuẩn chuyên môn khắt khe. Đổi lại thường có lớp nhỏ và nhiều hỗ trợ. Mức áp lực tuỳ từng trường.
Giáo viên Việt có thể dạy môn học bằng tiếng Anh không?
Có, nếu ngoại ngữ và chuyên môn đủ vững và nhà trường tuyển cho vị trí ấy. Nhiều giáo viên Việt đang dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh ở các trường song ngữ.
Làm trợ giảng ở trường quốc tế có đáng không?
Với người mới hoặc ngoại ngữ chưa vững, trợ giảng là cơ hội học hỏi phương pháp và rèn ngoại ngữ trong môi trường thật. Hãy chọn nơi có lộ trình phát triển rõ ràng.
Có nên chuyển từ trường công sang trường song ngữ?
Đó là lựa chọn cá nhân. Hãy tìm hiểu kỹ vị trí, hợp đồng và văn hoá trường, và nếu được thì dạy thử hoặc dự giờ trước khi quyết định.
