Học nhóm không biến thành cảnh một em làm cả nhóm ngồi chơi khi ba điều được đảm bảo: nhóm đủ nhỏ, chừng ba đến bốn em; mỗi em giữ một phần việc mà nhóm không hoàn thành được nếu thiếu nó; và cô kiểm tra không chỉ sản phẩm chung mà cả việc từng em có hiểu hay không.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Học nhóm đã trở thành một phần quen thuộc của tiết học, nhất là từ khi chương trình mới nhấn mạnh hợp tác. Nhưng nếu hỏi học sinh thật lòng, nhiều em sẽ kể rằng làm nhóm nghĩa là một bạn viết, hai bạn xem, một bạn nói chuyện. Tập này mình bàn cách tổ chức để thời gian học nhóm là thời gian học thật.
Vì sao học nhóm hay biến thành một người làm, cả nhóm xem?
Lý do đầu tiên là nhiệm vụ có thể làm một mình. Nếu bài tập nhóm là một bài mà em giỏi nhất nhóm giải được trong năm phút, thì lẽ tự nhiên em ấy sẽ làm, còn các bạn thấy không cần góp.
Lý do thứ hai là nhóm quá lớn. Nhóm sáu, bảy em ngồi quanh hai chiếc bàn thì ít nhất hai em không với tới tờ giấy, và các em ấy tự rút ra ngoài.
Lý do thứ ba là cách chấm. Khi cả nhóm cùng nhận một điểm, em chăm chỉ thấy bất công và em lười biết mình vẫn được như bạn.
Ba lý do này đều nằm ở khâu thiết kế, nên cũng sửa được bằng thiết kế. Không cần trách học sinh lười hay học sinh giỏi ôm việc.
Nhiệm vụ nào thật sự cần cả nhóm cùng làm?
Nhiệm vụ tốt cho học nhóm là nhiệm vụ mà một người làm sẽ rất vất vả hoặc thiếu góc nhìn. Ví dụ mỗi em đọc một đoạn tư liệu khác nhau rồi ghép lại để trả lời câu hỏi chung. Không ai có đủ thông tin một mình, nên ai cũng phải nói.
Nhiệm vụ có nhiều cách giải cũng tốt. Nhóm phải tìm ít nhất hai cách, so sánh, rồi chọn một cách để trình bày và giải thích vì sao chọn.
Nhiệm vụ đòi ra quyết định có tranh luận cũng tạo được thảo luận thật. Nếu làng em chỉ đủ tiền làm một trong ba công trình, nhóm chọn cái nào. Không có đáp án đúng, chỉ có lý lẽ tốt hay dở.
Còn những bài tập có một đáp án, ai giỏi làm được ngay, thì nên để làm cá nhân hoặc theo cặp, đừng biến nó thành bài nhóm.
Chia vai trong nhóm và xoay vòng vai
Giờ mình nói tới cách chia vai. Nhiều lớp dùng những vai quen thuộc: người điều phối giữ cho nhóm đi đúng việc, người ghi chép, người giữ giờ, người báo cáo. Mỗi vai có một việc cụ thể, và em nào cũng có lý do để tham gia.
Vai phải xoay vòng. Nếu em giỏi nói luôn làm người báo cáo, em ít nói sẽ không bao giờ tập được. Xoay vòng theo tuần hoặc theo hoạt động giúp mỗi em thử mọi vai.
Một mẹo nhỏ mà nhiều thầy cô dùng là chỉ quyết định ai báo cáo vào phút cuối, bằng cách rút thăm. Vì ai cũng có thể phải trình bày, cả nhóm buộc phải đảm bảo mọi người đều hiểu.
Với lớp chưa quen, hãy làm mẫu vai trò. Cô đóng vai người điều phối trong một nhóm trước lớp, để các em thấy người điều phối nói những câu như thế nào.
Cô làm gì trong lúc các nhóm làm việc?
Thời gian các nhóm làm việc không phải là lúc cô ngồi nghỉ ở bàn giáo viên. Đó là lúc cô có nhiều thông tin nhất về lớp, nếu biết cách quan sát.
Đi vòng quanh, dừng ở mỗi nhóm một chút, nghe nhiều hơn nói. Để ý em nào đang im lặng quá lâu, nhóm nào đang tranh luận hăng, nhóm nào đã xong sớm và bắt đầu nói chuyện khác.
Khi dừng ở một nhóm, thay vì giảng lại, hãy hỏi một câu hướng vào em ít nói nhất. Em nghĩ sao về cách nhóm đang làm. Câu hỏi đó mở cửa cho em và cũng gửi thông điệp tới nhóm rằng ý kiến của em quan trọng.
Chuẩn bị sẵn một việc cho nhóm xong sớm, như một câu hỏi mở rộng hay nhiệm vụ kiểm tra chéo bài của nhóm khác, để lớp không vỡ nhịp.
Đánh giá học nhóm thế nào cho công bằng?
Nếu chỉ chấm sản phẩm chung, em lười hưởng lợi và em chăm thiệt thòi. Cách công bằng hơn là kết hợp phần chung với phần riêng.
Phần riêng có thể là một câu hỏi ngắn mỗi em trả lời sau hoạt động, về đúng nội dung nhóm vừa làm. Nếu em đã thật sự tham gia, em trả lời được.
Cũng có thể cho các em tự nhận xét và nhận xét bạn trong nhóm, không phải bằng điểm mà bằng vài câu về việc mỗi người đã đóng góp gì. Học sinh thường rất thật thà trong những nhận xét này, và cô biết thêm nhiều điều.
Cuối cùng, nhớ rằng kỹ năng làm việc nhóm cũng cần được dạy như một môn học. Các em không tự nhiên biết cách lắng nghe bạn, phản đối lịch sự hay chia việc công bằng. Mỗi lần học nhóm là một lần tập những điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm bao nhiêu học sinh là vừa?
Với đa số hoạt động, ba đến bốn em là vừa, đủ ý kiến mà không ai bị bỏ ra ngoài. Nhóm năm, sáu em chỉ nên dùng khi nhiệm vụ lớn và được chia phần rõ ràng.
Nên để học sinh tự chọn nhóm hay cô chia?
Cô nên chia trong phần lớn thời gian, để các nhóm cân bằng và không em nào bị lẻ. Thỉnh thoảng cho tự chọn với những hoạt động nhẹ nhàng, như một phần thưởng cho lớp.
Học sinh giỏi than phiền phải làm hết phần của nhóm thì sao?
Lắng nghe và coi đó là tín hiệu thiết kế nhiệm vụ chưa ổn. Chia vai rõ hơn, đánh giá thêm phần cá nhân, và ghi nhận riêng vai trò hỗ trợ bạn của em.
Học nhóm có làm chậm tiến độ chương trình không?
Nếu dùng cho mọi nội dung thì có. Hãy dành học nhóm cho những phần cần thảo luận, so sánh, giải quyết vấn đề; phần kiến thức nền thì giảng trực tiếp sẽ nhanh hơn.
Làm sao để lớp không quá ồn khi học nhóm?
Luyện tín hiệu im lặng trước, quy định giọng nói vừa đủ nhóm mình nghe, và đặt giới hạn thời gian rõ ràng cho mỗi phần việc. Tiếng ồn của thảo luận thật khác với tiếng ồn của nói chuyện riêng.
