Dạy thêm chỉ lành mạnh khi đúng quy định hiện hành về dạy thêm học thêm, học sinh và phụ huynh thật sự tự nguyện, không có bất kỳ sự khác biệt nào trong cách đối xử giữa em học thêm và em không học thêm ở lớp chính, và tuyệt đối không dạy trước hay để lộ nội dung kiểm tra. Khi bất kỳ điều nào trong số đó bị vi phạm, dạy thêm trở thành áp lực chứ không còn là giúp đỡ.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Dạy thêm là chuyện nhạy cảm của nghề giáo. Có những thầy cô dạy thêm vì học sinh thật sự cần, vì phụ huynh nhờ, và cũng vì cần thêm thu nhập. Có những trường hợp dạy thêm biến thành áp lực ngầm, khi học sinh cảm thấy không đi học thêm thì bị thiệt. Tập này mình không phán xét, chỉ bàn về ranh giới, để những ai dạy thêm có thể làm một cách đàng hoàng.
Nắm rõ quy định hiện hành trước tiên
Quy định về dạy thêm học thêm đã có nhiều thay đổi qua các thời kỳ, và có thể khác nhau về việc ai được dạy, dạy ở đâu, dạy cho học sinh nào, có cần đăng ký hay không.
Việc đầu tiên là đọc kỹ quy định đang có hiệu lực, và hỏi ban giám hiệu trường mình, phòng giáo dục địa phương nếu còn băn khoăn. Đừng dựa vào những gì đồng nghiệp đang làm hay những gì đã từng được phép.
Đặc biệt lưu ý những điều quy định thường đề cập: việc dạy thêm cho chính học sinh lớp mình đang dạy chính khoá, việc thu tiền, địa điểm dạy, việc đăng ký kinh doanh.
Làm đúng quy định không chỉ tránh rủi ro kỷ luật, mà còn giữ uy tín của mình với học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp.
Tự nguyện thật sự nghĩa là gì?
Giờ mình nói tới chữ tự nguyện. Trên giấy tờ, học thêm luôn là tự nguyện. Nhưng tự nguyện thật sự là khi học sinh và phụ huynh không cảm thấy bất kỳ áp lực nào, dù là ngầm, để phải đi học.
Áp lực ngầm có thể đến từ những điều rất nhỏ: cô nhắc trong giờ chính rằng bài này ở lớp thêm cô đã giảng kỹ rồi. Cô chữa bài cho em học thêm nhiệt tình hơn. Cô giao bài khó mà chỉ em học thêm mới được hướng dẫn cách làm.
Học sinh rất nhạy với những tín hiệu này. Và phụ huynh, vì thương con, sẽ cho con đi học dù không muốn.
Một phép thử đơn giản: nếu một em không học thêm ở lớp mình, em ấy có cảm thấy lo lắng về cách cô đối xử với mình không. Nếu câu trả lời là có, dù chỉ một chút, cần xem lại.
Công bằng tuyệt đối trong lớp chính
Ranh giới quan trọng nhất là lớp chính. Mọi học sinh trong lớp chính phải được dạy đầy đủ nội dung chương trình, được hỏi, được chữa bài, được quan tâm như nhau, bất kể có học thêm hay không.
Không dạy qua loa ở lớp chính để dành phần hay cho lớp thêm. Không dạy trước nội dung bài kiểm tra ở lớp thêm. Không cho học sinh học thêm biết trước đề hay dạng đề.
Nếu dạy thêm cho học sinh trường mình, càng phải cẩn thận về việc ra đề và chấm bài, để không ai có thể nghi ngờ sự công bằng.
Nhiều thầy cô chọn không dạy thêm cho chính học sinh lớp mình đang dạy chính khoá, để tránh hoàn toàn mọi nghi ngờ. Đó là một lựa chọn đáng cân nhắc, và có thể là yêu cầu của quy định ở một số trường hợp.
Dạy thêm để giúp: lớp thêm tốt trông như thế nào?
Một lớp dạy thêm tốt là nơi học sinh được giúp đúng chỗ mình cần: em hổng kiến thức được lấp lại, em muốn học sâu hơn được mở rộng. Lớp nhỏ, cô biết từng em, có thời gian giải thích lại theo cách khác.
Học phí minh bạch, được thoả thuận rõ ràng với phụ huynh. Lịch học hợp lý, không làm các em kiệt sức khi đã học cả ngày ở trường.
Cô cũng nên thành thật khi một em không cần học thêm. Nếu em đã theo kịp bài trên lớp, nói với phụ huynh điều đó còn tốt cho em hơn là giữ em trong lớp thêm.
Nhiều trường có tổ chức phụ đạo miễn phí cho học sinh yếu. Nếu có, hãy giới thiệu cho những em cần, đặc biệt là những gia đình khó khăn.
Giữ sức cho giờ dạy chính
Một rủi ro ít được nói tới: dạy thêm quá nhiều làm cạn sức người thầy. Dạy cả ngày ở trường, tối lại dạy thêm, cuối tuần cũng dạy. Sau vài năm, nhiều người mệt mỏi, mất giọng, không còn thời gian cho gia đình hay cho việc học hỏi thêm.
Khi mệt, giờ dạy chính bị ảnh hưởng đầu tiên, vì đó là nơi mình nghĩ không ai kiểm soát kết quả. Và thế là những em không học thêm chịu thiệt.
Hãy đặt giới hạn cho mình: bao nhiêu buổi một tuần, bao nhiêu học sinh. Chừa lại thời gian nghỉ ngơi và thời gian cho những điều khác trong đời.
Người thầy có sức khoẻ và niềm vui với nghề sẽ dạy tốt ở mọi lớp, và đó là thứ quý hơn mọi khoản thu nhập thêm.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên có được dạy thêm học sinh lớp mình không?
Điều này phụ thuộc vào quy định về dạy thêm học thêm đang có hiệu lực. Hãy đọc kỹ quy định và hỏi ban giám hiệu, vì đây là điểm quy định thường có yêu cầu riêng.
Học sinh cần học thêm khi nào?
Khi em bị hổng kiến thức mà lớp chính chưa kịp lấp, hoặc em muốn học sâu hơn chương trình. Nếu em theo kịp bài trên lớp và không có nhu cầu đặc biệt, học thêm có thể không cần thiết.
Phụ huynh nhờ cô dạy kèm con thì nên từ chối hay nhận?
Cân nhắc quy định hiện hành, việc em có đang học lớp mình không, và sức của mình. Nếu có điều gì khiến mình không chắc, hãy giới thiệu một đồng nghiệp khác hoặc lớp phụ đạo của trường.
Có nên để học sinh học thêm và không học thêm ngồi chung lớp chính?
Học sinh luôn ngồi chung lớp chính, và cô phải đối xử hoàn toàn như nhau. Tránh mọi sự phân biệt dù nhỏ như gọi tên, giao bài hay chữa bài khác nhau.
Dạy thêm trực tuyến có phải tuân theo quy định không?
Quy định về dạy thêm thường áp dụng cả hình thức trực tuyến. Hãy đọc kỹ quy định hiện hành và hỏi cơ quan quản lý nếu chưa rõ.
