Bài tập về nhà nên ít mà có mục đích rõ: luyện lại đúng điều vừa học trên lớp, vừa sức để em tự làm không cần người lớn, và được cô xem lại. Với học sinh nhỏ, một khoảng đọc sách mỗi tối và việc giúp nhà thường có ích hơn một trang bài tập dài. Lên các lớp trên, lượng bài tăng dần nhưng vẫn cần một lý do cho từng bài.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Bài tập về nhà là chủ đề mà phụ huynh, học sinh và giáo viên có ba câu chuyện khác nhau. Phụ huynh than con làm tới khuya. Học sinh than không có thời gian chơi. Giáo viên thì lo không có bài về nhà các em quên sạch. Tập này mình không đưa ra con số chung cho mọi lớp, mà nói về những câu hỏi nên tự đặt trước khi giao một bài về nhà.
Bài tập về nhà để làm gì?
Câu hỏi đầu tiên nghe rất cơ bản nhưng ít khi được hỏi: bài này giao về nhằm mục đích gì. Có bài để luyện một kỹ năng vừa học cho thành thạo. Có bài để chuẩn bị cho tiết sau. Có bài để các em đọc và nghĩ về một vấn đề. Có bài giao vì thấy nên có bài.
Loại cuối là loại cần bỏ. Một bài tập không có mục đích rõ sẽ không được làm nghiêm túc, và dạy học sinh rằng việc học là việc làm cho xong.
Khi mục đích rõ, lượng bài tự nhiên hợp lý hơn. Muốn luyện một kiểu bài tính thì năm bài đúng kiểu đủ hơn hai mươi bài lặp lại. Muốn chuẩn bị bài mới thì một câu hỏi để em nghĩ trước có giá trị hơn chép lại cả bài trong sách.
Và hãy nói mục đích ấy với học sinh. Bài này để các em quen tay với cách đặt tính, làm chậm mà chắc, sai thì đánh dấu lại để mai hỏi.
Bao nhiêu là vừa theo từng cấp học?
Không có con số chung, và mỗi trường có thể có quy định riêng về việc giao bài về nhà, nhất là ở tiểu học. Việc đầu tiên nên làm là hỏi nhà trường hướng dẫn hiện hành.
Ngoài quy định, có một cách tự kiểm tra: tự làm bài mình giao và bấm giờ, rồi nhân lên khoảng gấp đôi hay gấp ba, vì một học sinh trung bình làm chậm hơn giáo viên nhiều. Nếu con số ấy đã dài so với một buổi tối của một đứa trẻ, bài cần được cắt.
Cũng nhớ rằng mình không phải là giáo viên duy nhất. Học sinh cấp hai, cấp ba học nhiều môn, và mỗi thầy cô giao một ít thì cộng lại vẫn là nhiều. Nhiều tổ chủ nhiệm có cách phối hợp để các môn không dồn bài vào cùng một tối.
Với học sinh nhỏ, đọc sách cùng người thân, trò chuyện về một chủ đề, làm một việc nhà nhỏ, đều là những bài về nhà có giá trị mà không cần ngồi vào bàn học.
Em làm một mình được không, hay bài của bố mẹ?
Giờ mình nói tới một vấn đề mà thầy cô nào cũng từng thấy: bài về nhà nộp lên đẹp bất thường, nét chữ lạ, cách giải của người lớn. Khi bài quá sức, gia đình có điều kiện sẽ làm giúp, còn gia đình không có điều kiện thì em bỏ trống. Bài tập về nhà khi ấy đo điều kiện của gia đình chứ không đo việc học của em.
Nên tiêu chuẩn quan trọng nhất là em có tự làm được hay không. Nếu phần lớn lớp cần người lớn hỗ trợ mới làm xong, bài đó nên được làm trên lớp.
Những bài cần dụng cụ, cần in ấn, cần tìm tư liệu trên mạng cũng nên cân nhắc. Không phải nhà nào cũng có máy in hay đường truyền tốt, nhất là ở nông thôn và vùng núi.
Có thể nhắn phụ huynh rằng cô mong các em tự làm, sai cũng được, và phụ huynh chỉ cần đảm bảo con có chỗ ngồi yên tĩnh. Bài sai do tự làm cho cô biết nhiều hơn bài đúng do người khác làm.
Không có phản hồi thì bài tập về nhà mất nửa giá trị
Một em làm bài cẩn thận mà không ai xem lại sẽ nhanh chóng hiểu rằng việc đó không quan trọng. Nhưng chấm kỹ mọi bài về nhà của bốn mươi em mỗi ngày là không thể.
Có nhiều cách phản hồi nhẹ hơn. Đầu giờ cho các em tự chữa theo đáp án. Chọn một hai lỗi sai phổ biến để chữa chung. Đi nhanh qua lớp xem ai đã làm, ai chưa. Chấm kỹ theo lượt, mỗi ngày một nhóm.
Điều quan trọng là phản hồi đủ nhanh. Bài về nhà hôm thứ Hai mà tới thứ Sáu mới trả thì các em đã quên mình làm gì.
Khi các em thấy bài về nhà được dùng tới trong tiết sau, được chữa, được bàn, các em sẽ làm nghiêm túc hơn bất kỳ lời nhắc nào.
Khi học sinh không làm bài về nhà
Đừng vội kết luận là em lười. Hỏi riêng em vì sao. Có em không hiểu bài, có em phải trông em nhỏ, có em đi làm phụ gia đình, có em nhà có chuyện không muốn kể.
Nếu là không hiểu bài, đó là thông tin cho cô. Nếu là hoàn cảnh, cô có thể linh động, cho em làm một phần hoặc làm trong giờ ra chơi ở lớp. Nếu thật sự là lười, một hậu quả hợp lý như làm bù vào giờ nghỉ thường đủ.
Tránh phạt đứng, phạt chép bài nhiều lần, hay đọc tên trước lớp. Những cách đó không giúp em làm bài lần sau, chỉ khiến em thấy việc học là một hình phạt.
Cuối cùng, có lẽ bài về nhà tốt nhất là bài khiến em tự muốn làm tiếp sau khi cô đã không còn yêu cầu nữa.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh tiểu học có nên có bài tập về nhà không?
Tuỳ quy định của từng trường và từng giai đoạn, nên hỏi nhà trường trước. Nếu có, nên thật nhẹ và ưu tiên đọc sách, trò chuyện, việc nhà hơn là những trang bài tập viết dài.
Giao bài tập về nhà cuối tuần có nên không?
Có thể giao nhẹ, nhưng nên để cuối tuần là thời gian các em nghỉ ngơi và ở bên gia đình. Nếu giao, hãy để hạn nộp linh hoạt và tránh những bài cần cả nhà ngồi cùng làm.
Làm sao biết bài về nhà là do phụ huynh làm hộ?
Thường dễ nhận ra qua nét chữ, cách giải quá trình độ, hoặc em không giải thích được bài của mình. Thay vì bắt lỗi, hãy hỏi em trình bày lại, và nhắn phụ huynh rằng cô cần thấy bài em tự làm, kể cả khi sai.
Học sinh học thêm nhiều nơi thì có nên giảm bài về nhà?
Giáo viên không kiểm soát được lịch học thêm của các em, nhưng nên giữ bài về nhà ở mức vừa phải và thật cần thiết. Có thể trao đổi với phụ huynh về tổng thời gian học của con mỗi ngày.
Có nên cho điểm bài tập về nhà không?
Bài về nhà là chỗ để luyện và được phép sai. Nếu cho điểm nặng, các em sẽ tìm cách chép cho đúng thay vì tự làm. Nhận xét và chữa bài thường có ích hơn là cộng điểm.
