Tháng đầu tiên làm chủ nhiệm, hãy dồn sức cho ba việc: biết từng em qua hồ sơ và những cuộc trò chuyện ngắn, dựng nề nếp sinh hoạt chung của lớp, và mở kênh liên lạc với phụ huynh cùng các thầy cô bộ môn. Những việc như thi đua, phong trào, thành tích có thể đợi. Nền móng đặt trong tháng đầu sẽ gánh cả năm học.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Lần đầu được giao chủ nhiệm, nhiều thầy cô trẻ vừa mừng vừa lo. Mừng vì được tin tưởng, lo vì chủ nhiệm là một nghề trong nghề: không chỉ dạy một môn mà gánh cả một tập thể, với đủ chuyện học hành, hạnh kiểm, sức khoẻ, gia đình. Tập này mình nói về tháng đầu tiên, và những việc đáng làm trước.
Biết từng em: hồ sơ, phiếu làm quen và năm phút trò chuyện
Việc đầu tiên của người chủ nhiệm là biết mình đang có những ai. Đọc hồ sơ học sinh, lời nhận xét năm trước, thông tin sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình. Ghi chú những em cần để ý: em có bệnh cần theo dõi, em mồ côi, em ở với ông bà, em từng có chuyện kỷ luật.
Đọc hồ sơ để hiểu, không phải để định kiến. Một em từng bị ghi là cá biệt có thể đã thay đổi qua mùa hè, hoặc chỉ cần một người thầy nhìn mình khác đi.
Nhiều thầy cô phát phiếu làm quen trong tuần đầu, với những câu hỏi như em thích làm gì lúc rảnh, môn nào em thấy khó nhất, có điều gì em muốn cô biết về em không. Câu cuối thường mở ra những điều không có trong hồ sơ.
Rồi đặt mục tiêu trong tháng đầu nói chuyện riêng với mỗi em ít nhất một lần, dù chỉ năm phút. Bốn mươi em, mỗi ngày hai em, là xong trong một tháng.
Dựng nề nếp sinh hoạt chung của lớp
Chủ nhiệm khác dạy bộ môn ở chỗ mình chịu trách nhiệm cho cả những giờ mình không có mặt: giờ truy bài, giờ ra chơi, giờ trực nhật, giờ chào cờ. Nề nếp ở những khoảng này cần được thống nhất từ đầu.
Cùng lớp thống nhất lịch trực nhật, cách truy bài đầu giờ, cách xin nghỉ học, nơi để đồ. Những chuyện nhỏ này nếu không rõ ràng sẽ thành nguồn rắc rối và cãi vã suốt năm.
Nội quy lớp nên do cả lớp cùng bàn, dựa trên nội quy trường. Ít điều, rõ ràng, có lý do.
Trong tháng đầu, người chủ nhiệm nên có mặt ở lớp vào đầu giờ nhiều nhất có thể, để nề nếp được luyện dưới mắt mình trước khi giao cho ban cán sự.
Ban cán sự tạm thời và cách để lớp tự vận hành
Giờ mình nói tới ban cán sự. Nhiều thầy cô chọn ban cán sự ngay tuần đầu dựa trên hồ sơ năm trước. Cách này nhanh nhưng dễ chọn sai, vì mình chưa biết các em.
Một cách an toàn hơn là cử ban cán sự tạm thời trong một tháng, nói rõ là tạm thời. Sau một tháng, khi cô đã biết các em và các em đã biết nhau, cả lớp mới bầu ban cán sự chính thức.
Trong tháng tạm thời, quan sát xem em nào có uy tín thật với bạn, em nào có trách nhiệm, em nào biết lắng nghe. Những em ấy không phải lúc nào cũng là em học giỏi nhất.
Mục tiêu dài hạn là lớp tự vận hành được khi cô vắng. Ban cán sự không phải là tai mắt báo cáo cho cô, mà là những người giúp lớp chạy êm.
Kết nối với phụ huynh và các thầy cô bộ môn
Người chủ nhiệm là đầu mối giữa lớp với gia đình và với các thầy cô dạy lớp mình. Trong tháng đầu, hãy mở cả hai kênh ấy.
Với phụ huynh, buổi họp đầu năm là cơ hội lớn, nhưng chưa đủ. Một tin nhắn giới thiệu bản thân, nói rõ kênh liên lạc và giờ liên lạc, và một tin tốt về con trong tháng đầu, sẽ xây dựng lòng tin sớm.
Với thầy cô bộ môn, hãy chủ động hỏi thăm: lớp mình học giờ thầy thế nào, có em nào thầy cần cô chủ nhiệm để ý không. Nhiều chuyện của học sinh lộ ra ở giờ bộ môn trước khi tới tai chủ nhiệm.
Hỏi thêm cô chủ nhiệm năm trước của lớp, nếu còn ở trường. Một buổi cà phê với người đã ở cùng các em một năm có thể tiết kiệm cho mình rất nhiều tháng tự mò.
Giữ sức cho chính mình
Tháng đầu làm chủ nhiệm thường là tháng bận nhất, với hàng loạt hồ sơ, sổ sách, họp hành, cộng thêm giờ dạy. Người mới dễ ôm hết mọi thứ và kiệt sức trước khi hết học kỳ một.
Hãy chấp nhận rằng không thể hoàn hảo mọi việc. Ưu tiên những việc liên quan tới an toàn và việc học của học sinh trước, những việc giấy tờ làm theo đúng hạn nhưng không cần cầu kỳ.
Hỏi đồng nghiệp chủ nhiệm lâu năm về những mẫu biểu, những cách làm tắt hợp lý. Không ai trong trường mong mình tự phát minh lại mọi thứ.
Và nhớ rằng mối quan hệ với lớp chủ nhiệm là thứ xây dần qua cả năm, không phải trong một tháng. Tháng đầu chỉ cần các em cảm thấy: cô chủ nhiệm của mình là người mình có thể tìm tới.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên mới ra trường có được giao chủ nhiệm không?
Việc phân công do nhà trường quyết định, và nhiều giáo viên trẻ được giao chủ nhiệm ngay năm đầu. Nếu được giao, hãy chủ động nhờ một đồng nghiệp có kinh nghiệm hướng dẫn trong những tháng đầu.
Có nên chọn lớp trưởng là em học giỏi nhất lớp?
Không nhất thiết. Lớp trưởng cần có uy tín với bạn, có trách nhiệm và biết giao tiếp. Nhiều em học giỏi không thích hoặc không hợp vai trò này, và điều đó không sao.
Chủ nhiệm lớp đầu cấp có gì khác lớp cuối cấp?
Lớp đầu cấp cần nhiều thời gian cho việc làm quen, nề nếp và giúp các em thích nghi môi trường mới. Lớp cuối cấp cần thêm sự quan tâm tới áp lực thi cử và định hướng tương lai.
Làm sao nhớ thông tin của bốn mươi học sinh?
Dùng một cuốn sổ hay tệp ghi chú riêng cho mỗi em, cập nhật sau mỗi lần trò chuyện hay có sự việc. Giữ những thông tin nhạy cảm ở nơi kín đáo và không chia sẻ tuỳ tiện.
Chủ nhiệm có cần biết hoàn cảnh gia đình của từng em?
Nên biết ở mức cần thiết để hỗ trợ em, như em ở với ai, liên lạc với ai khi cần. Những thông tin riêng tư cần được giữ kín và chỉ dùng vì lợi ích của em.
