Ban cán sự lớp nên được chọn sau khi cô và lớp đã biết nhau, thường sau vài tuần, và dựa trên uy tín, trách nhiệm, khả năng lắng nghe chứ không chỉ dựa trên học lực. Làm việc với ban cán sự hiệu quả là giao việc rõ ràng, gặp định kỳ, bảo vệ các em khỏi bị bạn ghét, và không biến các em thành người đi báo cáo lỗi của bạn cho cô.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Một ban cán sự tốt có thể làm cho lớp chủ nhiệm tự chạy như một chiếc đồng hồ. Một ban cán sự không hợp có thể làm cho lớp chia rẽ, các em cán sự mệt mỏi, và cô vẫn phải tự làm mọi thứ. Tập này mình bàn về cách chọn và cách làm việc với ban cán sự, những điều mà giáo viên chủ nhiệm thường học qua va vấp.
Chọn lúc nào và chọn theo tiêu chí gì?
Chọn quá sớm, khi cô chưa biết các em và các em chưa biết nhau, thường dựa vào hồ sơ năm trước hoặc ấn tượng đầu tiên. Cả hai đều dễ sai. Nhiều thầy cô dùng ban cán sự tạm thời vài tuần rồi mới chọn chính thức.
Tiêu chí thường thấy nhất là học giỏi. Nhưng lớp trưởng cần những phẩm chất khác: được bạn tin, dám nói, có trách nhiệm, biết lắng nghe, công bằng. Một em học trung bình mà được cả lớp quý có thể là lớp trưởng tốt hơn em giỏi nhất nhưng ít nói.
Nên có sự đa dạng trong ban cán sự: em năng nổ, em cẩn thận, em khéo léo với bạn. Mỗi em một thế mạnh, bổ sung cho nhau.
Và hỏi em có muốn không. Một em bị ép làm cán sự trong khi không muốn thường làm cho xong, và cảm thấy gánh nặng.
Bầu hay cử: kết hợp cả hai
Để cả lớp bầu hoàn toàn thì dễ thành cuộc thi độ nổi tiếng. Để cô cử hoàn toàn thì các em cảm thấy ban cán sự là người của cô, không phải người của lớp.
Nhiều thầy cô kết hợp: cả lớp đề cử, các em được đề cử nói ngắn về điều mình sẽ làm cho lớp, rồi cả lớp bỏ phiếu kín. Cô giữ quyền điều chỉnh nếu có lý do chính đáng, và giải thích lý do ấy.
Quá trình bầu cử này cũng là một bài học về dân chủ và trách nhiệm. Các em học cách chọn người vì năng lực, không chỉ vì là bạn thân.
Có thể luân phiên một số vai trò theo học kỳ, để nhiều em có cơ hội thử sức. Vai trò lớp trưởng thì nên ổn định hơn, nhưng các vai trò khác có thể thay đổi.
Giao việc rõ ràng, gặp định kỳ
Giờ mình nói tới cách làm việc. Mỗi vai trò cần được mô tả rõ: lớp trưởng làm gì, lớp phó học tập làm gì, tổ trưởng làm gì. Không rõ việc, các em hoặc làm chồng chéo, hoặc bỏ trống vì nghĩ người khác làm.
Gặp ban cán sự định kỳ, có thể mỗi tuần một lần, mười lăm phút. Hỏi các em lớp tuần này thế nào, có khó khăn gì, có bạn nào cần giúp. Ban cán sự thường biết những chuyện mà cô không biết.
Cho các em quyền quyết định thật trong phạm vi phù hợp, như tổ chức một buổi sinh hoạt, chia việc trực nhật. Cán sự chỉ để truyền lệnh của cô thì các em không học được gì.
Và ghi nhận công sức của các em, riêng và trước lớp. Làm cán sự là thêm việc, thêm áp lực, nhiều khi bị bạn trách.
Đừng biến cán sự thành người đi mách
Một cách dùng ban cán sự rất phổ biến là giao cho các em ghi tên bạn nói chuyện, bạn không làm bài, bạn đi muộn, rồi báo cáo cho cô. Cách này tiện cho cô, nhưng đặt các em vào thế rất khó.
Các em cán sự bị bạn bè nhìn như người đi mách, bị xa lánh, có khi bị trả đũa. Các em khác học được rằng trong lớp có người giám sát mình, và quan hệ bạn bè trở nên căng thẳng.
Vai trò của cán sự nên là giúp đỡ và điều phối, không phải giám sát và báo cáo. Ví dụ, lớp phó học tập tổ chức nhóm học, nhắc lịch kiểm tra, không phải ghi tên bạn chưa thuộc bài.
Những chuyện kỷ luật là việc của cô. Nếu cần thông tin, hãy hỏi chung trong buổi gặp ban cán sự về tình hình lớp, không yêu cầu các em nêu tên từng bạn.
Khi cán sự gặp khó khăn
Có lúc một em cán sự bị bạn không nghe lời, bị chế giễu, hoặc chính em làm không tốt. Hãy nói chuyện riêng với em, lắng nghe khó khăn, và giúp em tìm cách.
Đôi khi em cần được dạy kỹ năng: cách nhắc nhở bạn mà không gây mất lòng, cách điều hành một buổi họp lớp, cách xử lý khi hai bạn cãi nhau. Những kỹ năng này không tự có, và cô là người dạy.
Nếu một em thật sự không hợp với vai trò, hãy thay đổi một cách nhẹ nhàng, không làm em mất mặt. Có thể chuyển em sang một vai trò khác phù hợp hơn.
Nhiều người lớn nhớ lại những năm làm lớp trưởng như lần đầu tiên mình học cách chịu trách nhiệm cho người khác. Đó là một món quà mà người chủ nhiệm có thể trao cho các em.
Câu hỏi thường gặp
Ban cán sự lớp nên có bao nhiêu người?
Tuỳ quy định của trường và sĩ số lớp, thường gồm lớp trưởng, các lớp phó phụ trách từng mảng và các tổ trưởng. Quan trọng là mỗi vai trò có việc rõ ràng, không đặt thêm chức danh cho có.
Có nên thay lớp trưởng giữa năm không?
Có thể nếu có lý do chính đáng, như em muốn thôi, hoặc em không còn được lớp tin tưởng. Nên làm nhẹ nhàng, có sự đồng thuận của lớp và không làm em mất mặt.
Lớp trưởng học sa sút vì làm nhiều việc thì sao?
Giảm bớt việc cho em, chia sẻ việc cho các cán sự khác, và trao đổi với em về cách cân bằng. Việc học của em vẫn là ưu tiên.
Học sinh không nghe lời cán sự thì cô làm gì?
Tìm hiểu vì sao, có khi cán sự nói chưa khéo, có khi em kia đang có chuyện. Cô hỗ trợ bằng cách nhấn mạnh trước lớp vai trò của ban cán sự và tự xử lý những chuyện vượt quá sức các em.
Có nên để học sinh tự chọn lớp trưởng hoàn toàn?
Có thể với lớp đã quen nhau và có văn hoá tốt. Cô vẫn nên hướng dẫn các em về tiêu chí chọn và giữ quyền điều chỉnh nếu có vấn đề như bầu vì áp lực của một nhóm.
