Giờ sinh hoạt lớp cuối tuần sẽ có ích hơn nhiều nếu phần tổng kết thi đua được làm ngắn gọn, không đọc tên phê bình từng em trước lớp, và phần lớn thời gian dành cho những việc cả lớp cùng bàn: một vấn đề chung cần giải quyết, một chủ đề các em quan tâm, hay đơn giản là ghi nhận những điều tốt của nhau trong tuần.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Nếu hỏi học sinh nhiều thế hệ về giờ sinh hoạt lớp, câu trả lời phổ biến là: giờ bị đọc tên. Lớp trưởng đứng lên đọc danh sách vi phạm, cô nhắc nhở, các em cúi đầu, rồi hết giờ. Tập này mình nói về cách biến tiết học ấy thành tiết mà các em mong đợi, hoặc ít nhất là không sợ hãi.
Vì sao giờ sinh hoạt hay biến thành giờ kiểm điểm?
Lý do dễ hiểu: cuối tuần là lúc tổng kết, và cách tổng kết nhanh nhất là liệt kê lỗi. Nhà trường có sổ thi đua, lớp có điểm thi đua, và cô chủ nhiệm chịu áp lực lớp mình không bị trừ điểm.
Nhưng khi tiết sinh hoạt tuần nào cũng là danh sách vi phạm, những em hay bị đọc tên dần trơ ra. Những em ngoan thì thấy chán. Cả lớp học được rằng tập thể là nơi bị phán xét, không phải nơi được thuộc về.
Đọc tên phê bình trước lớp cũng hiếm khi thay đổi hành vi. Những em vi phạm nhiều thường đã quen với việc bị đọc tên, và đôi khi còn coi đó là một kiểu nổi tiếng.
Nên câu hỏi không phải là bỏ tổng kết hay không, mà là tổng kết chiếm bao nhiêu thời gian và được làm theo cách nào.
Tổng kết ngắn và không bêu tên
Phần tổng kết có thể gói trong năm phút. Ban cán sự báo cáo tình hình chung: tuần này lớp có bao nhiêu lượt đi muộn, việc trực nhật thế nào, có điều gì tiến bộ so với tuần trước. Nói về tập thể, không nói về từng cá nhân.
Những em vi phạm cụ thể, cô nói chuyện riêng trong tuần, ngay khi sự việc xảy ra. Không cần đợi tới cuối tuần để đọc tên trước lớp.
Dành một phần của tổng kết để ghi nhận những điều tốt: bạn nào đã giúp bạn khác, tổ nào tiến bộ, việc tốt nào đáng khen. Khi các em nghe thấy điều tốt được nói ra, các em sẽ để ý tới điều tốt nhiều hơn.
Có lớp để học sinh tự viết giấy ghi nhận một bạn trong tuần và bỏ vào hộp. Cuối tuần đọc vài tờ. Những dòng chữ ấy làm ấm cả lớp.
Dùng phần còn lại cho những việc cả lớp cùng bàn
Giờ mình nói tới phần có giá trị nhất. Sau năm phút tổng kết, lớp còn gần bốn mươi phút. Đây là thời gian quý để làm những việc mà các tiết học khác không có chỗ.
Có thể là giải quyết một vấn đề chung của lớp: góc lớp hay bừa bộn, nhóm bạn đang có mâu thuẫn, cách chuẩn bị cho đợt kiểm tra sắp tới. Cả lớp cùng bàn và cùng đưa ra cách làm.
Có thể là một chủ đề các em quan tâm: an toàn khi đi xe đạp, cách dùng mạng xã hội, chuyện chọn nghề, chuyện tình bạn. Nhiều trường đã có chương trình hoạt động trải nghiệm hay chủ đề sinh hoạt gợi ý, cô có thể dựa vào đó.
Có thể là một hoạt động gắn kết: một trò chơi tập thể, một buổi kể chuyện, chuẩn bị cho một ngày lễ. Những tiết như vậy làm tập thể lớp trở thành một nơi các em muốn ở.
Để học sinh tự điều hành
Khi lớp đã quen, hãy để ban cán sự hoặc từng tổ luân phiên điều hành giờ sinh hoạt. Các em chọn chủ đề, chuẩn bị hoạt động, dẫn dắt thảo luận. Cô lùi lại, chỉ hỗ trợ khi cần.
Lần đầu có thể lộn xộn. Các em chưa biết cách dẫn dắt, chưa biết giữ thời gian. Nhưng đó chính là việc học. Qua vài lần, các em tiến bộ nhanh.
Học sinh điều hành thường chọn những chủ đề mà người lớn không nghĩ tới, và các bạn cũng hào hứng tham gia hơn khi người đứng trên là bạn mình.
Việc tự điều hành cũng là cách tốt nhất để các em học về trách nhiệm với tập thể, hơn mọi lời nhắc nhở về tinh thần đoàn kết.
Khi lớp có chuyện nghiêm trọng
Có những tuần lớp xảy ra chuyện nghiêm trọng: đánh nhau, mất đồ, bắt nạt. Giờ sinh hoạt có thể được dùng để bàn về chuyện đó, nhưng phải cẩn thận.
Không đem vụ việc cụ thể và tên các em liên quan ra xử trước lớp. Việc ấy đã được xử lý riêng theo quy trình. Giờ sinh hoạt chỉ bàn về bài học chung: lớp mình muốn đối xử với nhau thế nào, lần sau nếu gặp chuyện tương tự thì làm gì.
Nếu chuyện liên quan tới cảm xúc mạnh, như một bạn trong lớp gặp chuyện buồn, hãy hỏi ý em và gia đình trước khi nói với cả lớp.
Giờ sinh hoạt lớp, nếu được dùng tốt, là nơi một nhóm người ngẫu nhiên được xếp chung một phòng dần trở thành một tập thể thật sự.
Câu hỏi thường gặp
Giờ sinh hoạt lớp có bắt buộc tổng kết thi đua không?
Tuỳ quy định của nhà trường. Nếu có, hãy giữ phần này ngắn gọn và tập trung vào tình hình chung của lớp thay vì đọc tên từng em.
Học sinh không chịu phát biểu trong giờ sinh hoạt thì làm sao?
Cho các em thảo luận theo nhóm nhỏ trước rồi đại diện chia sẻ, hoặc viết ý kiến ra giấy. Chủ đề gần gũi với các em cũng giúp các em muốn nói hơn.
Có nên để học sinh tự phê bình nhau trong giờ sinh hoạt?
Phê bình nhau trước lớp dễ dẫn tới xích mích và tổn thương. Nếu muốn các em góp ý cho nhau, hãy dạy cách góp ý tôn trọng và thực hiện trong nhóm nhỏ với sự hướng dẫn của cô.
Làm sao tìm chủ đề cho giờ sinh hoạt mỗi tuần?
Dựa vào chủ đề gợi ý của nhà trường, những chuyện đang xảy ra trong lớp, và hỏi chính học sinh muốn bàn gì. Một hộp đề xuất chủ đề đặt ở lớp là nguồn ý tưởng rất tốt.
Giờ sinh hoạt có nên dùng để học bù môn khác?
Nên hạn chế. Giờ sinh hoạt là thời gian hiếm hoi dành cho tập thể lớp, và dùng nó để học bù khiến các em mất đi không gian gắn kết và giải quyết những chuyện chung.
