Sinh hoạt tổ chuyên môn có ích nhất khi thời gian được dành cho chuyện dạy thật: một bài khó dạy, một lỗi mà học sinh hay mắc, một cách làm mới vừa thử. Bớt phần đọc thông báo và phân công việc, thêm phần cùng soạn bài, cùng xem bài làm của học sinh, và dám chia sẻ cả những tiết học không thành công.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Buổi sinh hoạt tổ chuyên môn ở nhiều trường diễn ra theo một kịch bản quen thuộc: tổ trưởng đọc văn bản, phân công công việc, nhắc hạn nộp hồ sơ, rồi giải tán. Mọi người ra về mà không học được gì về việc dạy. Trong khi đó, chính những đồng nghiệp ngồi quanh bàn lại là nguồn học quý nhất mà mỗi giáo viên có. Tập này mình bàn cách biến buổi sinh hoạt ấy thành nơi thầy cô thật sự học từ nhau.
Vì sao đồng nghiệp là nguồn học quý nhất?
Đồng nghiệp trong tổ dạy cùng môn, cùng chương trình, cùng loại học sinh, cùng những khó khăn. Những gì họ đã thử, đã thành công hay thất bại, có giá trị trực tiếp với mình hơn bất kỳ khoá tập huấn chung chung nào.
Một cô dạy lâu năm có thể biết chính xác bài nào học sinh hay hiểu sai, và cách nào giúp các em vượt qua. Một thầy mới ra trường có thể biết những công cụ mới mà người đi trước chưa dùng.
Nhưng kiến thức ấy thường nằm im trong đầu mỗi người, vì không có dịp và không có thói quen chia sẻ. Buổi sinh hoạt tổ là cơ hội hiếm hoi để lấy nó ra.
Điều cần là thay đổi cách dùng thời gian của buổi sinh hoạt.
Bớt thông báo, thêm chuyện dạy thật
Giờ mình nói tới cách làm cụ thể. Những thông báo và phân công có thể gửi trước bằng văn bản, để buổi họp chỉ cần vài phút xác nhận. Thời gian còn lại dành cho chuyên môn.
Mỗi buổi có thể chọn một câu hỏi thật: tuần tới cả tổ dạy bài này, mọi người thấy chỗ nào học sinh hay vướng. Lớp mình có nhiều em sợ phần này, ai có cách gì. Mình vừa thử cách chia nhóm này, kết quả thế này.
Luân phiên mỗi buổi một người chia sẻ một điều cụ thể: một hoạt động hay, một tình huống khó, một cuốn sách vừa đọc. Không cần chuẩn bị công phu, chỉ cần thật.
Tổ trưởng có vai trò giữ cho buổi họp đi đúng hướng này. Nhưng bất kỳ thành viên nào cũng có thể đề xuất.
Cùng xem bài làm của học sinh
Một trong những hoạt động có ích nhất nhưng ít được làm là cả tổ cùng ngồi xem bài làm của học sinh. Mỗi người mang theo vài bài của lớp mình, đã che tên, cả những bài tốt, bài trung bình và bài yếu.
Cùng nhìn vào bài làm, mọi người thấy học sinh thật sự hiểu gì và hiểu sai ở đâu. Có khi cả tổ cùng phát hiện một lỗi sai phổ biến mà mỗi người tưởng chỉ lớp mình mắc.
Việc cùng chấm vài bài cũng giúp cả tổ thống nhất tiêu chí đánh giá, để học sinh các lớp được chấm công bằng như nhau.
Từ những gì thấy được, cả tổ bàn cách dạy lại, cách thiết kế bài học lần sau. Đó là chuyên môn thật, không phải chuyên môn trên giấy.
Cùng soạn bài và nghiên cứu một bài học
Thay vì mỗi người soạn riêng, tổ có thể cùng soạn một bài học. Mọi người góp ý tưởng, chọn hoạt động, dự đoán học sinh sẽ phản ứng thế nào.
Rồi một người dạy thử bài ấy, những người khác dự giờ, tập trung quan sát học sinh học như thế nào. Sau đó cả tổ cùng bàn: điều gì chạy như dự kiến, điều gì không, sửa lại thế nào. Một người khác dạy lại phiên bản đã sửa.
Cách làm này tốn thời gian, không thể làm cho mọi bài. Nhưng làm với vài bài quan trọng mỗi học kỳ, cả tổ sẽ có những giáo án đã được thử nghiệm thật, và mỗi người học được rất nhiều từ quá trình ấy.
Điều quan trọng là tinh thần: đây là bài học của cả tổ, không phải bài của người đứng lớp. Nếu có chỗ không thành công, đó là chỗ cả tổ cùng học.
Dám chia sẻ những tiết không thành công
Điều khó nhất trong một tổ chuyên môn là sự tin tưởng đủ để nói: tiết này mình dạy hỏng, mình không biết xử lý em này thế nào. Khi mọi người chỉ chia sẻ thành công, không ai học được gì từ thất bại.
Tổ trưởng và giáo viên lâu năm có thể mở đầu bằng cách kể về những lần chính mình vấp. Khi người có kinh nghiệm dám nói, người mới cũng dám nói.
Lắng nghe khi đồng nghiệp chia sẻ khó khăn, không phán xét, không đưa lời khuyên vội vàng. Đôi khi người ta chỉ cần biết rằng mình không phải người duy nhất gặp khó.
Một tổ chuyên môn mà mọi người cảm thấy an toàn khi nói về thất bại là tổ mà mọi người cùng tiến bộ. Và có lẽ đó cũng là nơi giữ lửa nghề tốt nhất cho mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Tổ chuyên môn nên sinh hoạt bao lâu một lần?
Tuỳ quy định của trường, thường định kỳ trong tháng. Điều quan trọng hơn tần suất là chất lượng: một buổi tập trung vào chuyện dạy thật có giá trị hơn nhiều buổi chỉ đọc thông báo.
Giáo viên mới có nên góp ý trong buổi sinh hoạt tổ?
Nên, với tinh thần học hỏi và tôn trọng. Góc nhìn mới của giáo viên trẻ có thể mang lại những ý tưởng mà người lâu năm chưa nghĩ tới.
Tổ có đồng nghiệp không hợp tác thì làm sao?
Bắt đầu với những người sẵn sàng, tạo ra giá trị cụ thể để người khác thấy. Mời riêng người chưa hợp tác đóng góp ở phần họ giỏi thường hiệu quả hơn là phê bình.
Nghiên cứu bài học là gì?
Đó là cách một nhóm giáo viên cùng thiết kế một bài học, một người dạy, những người khác quan sát việc học của học sinh, rồi cùng rút kinh nghiệm và điều chỉnh. Trọng tâm là học sinh học thế nào, không phải đánh giá người dạy.
Làm sao để buổi sinh hoạt tổ không kéo dài?
Gửi thông báo trước bằng văn bản, có chương trình rõ ràng với một chủ đề chuyên môn chính, và giữ thời gian. Người điều hành cần mạnh dạn dừng những câu chuyện lạc đề.
