Dự giờ có giá trị nhất khi người dự quan sát một điều cụ thể đã thống nhất trước với người dạy, góp ý bằng những gì mình thật sự thấy thay vì phán xét, và người được dự dạy như một ngày bình thường thay vì diễn một tiết mẫu tập trước nhiều lần. Khi đó, tiết dự giờ trở thành cơ hội học cho cả hai bên.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Chữ dự giờ làm nhiều thầy cô vừa nghe đã thấy căng thẳng. Có người tập đi tập lại một tiết cả tuần, dặn học sinh ai trả lời câu nào. Có người mất ngủ đêm trước. Và sau tiết học là một buổi góp ý mà nhiều khi chỉ toàn những lời chung chung hoặc những lời làm mình tổn thương. Tập này mình bàn cách làm cho dự giờ trở thành điều nó nên là: một cách để thầy cô học lẫn nhau.
Vì sao dự giờ hay biến thành một buổi diễn?
Khi dự giờ gắn với việc xếp loại, thi đua, danh hiệu, người được dự tự nhiên muốn thể hiện tốt nhất. Họ chọn bài dễ, chuẩn bị hoạt động hoành tráng, tập trước với học sinh.
Kết quả là tiết dự giờ không giống bất kỳ tiết học nào khác. Người dự không thấy được việc dạy thật, và người dạy cũng không nhận được góp ý về việc dạy thật của mình.
Học sinh cũng biết. Các em nhận ra hôm nay cô khác mọi ngày, và nhiều em cảm thấy mình đang đóng kịch.
Không phải lúc nào cũng tránh được việc dự giờ để đánh giá. Nhưng bên cạnh đó, những tiết dự giờ để học hỏi lẫn nhau giữa đồng nghiệp có thể được làm theo cách khác hẳn.
Khi được dự giờ: dạy như ngày thường
Giờ mình nói với người được dự. Nếu tiết dự giờ là để học hỏi, hãy dạy như bạn vẫn dạy. Chọn một tiết bình thường, không tập trước với học sinh, không dặn em nào trả lời.
Trước tiết học, nói với người dự điều bạn muốn họ để ý giúp. Ví dụ, mình đang thử cách đặt câu hỏi mở, nhờ chị để ý xem những em ngồi cuối có tham gia không. Khi có trọng tâm rõ ràng, góp ý sẽ cụ thể và có ích hơn nhiều.
Có thể nói với học sinh rằng hôm nay có thầy cô tới dự để học cách dạy tốt hơn, các em cứ học như mọi ngày. Học sinh thường rất hợp tác khi được giải thích.
Và chấp nhận rằng tiết học có thể có chỗ vấp. Chính những chỗ vấp ấy là thứ đáng được góp ý nhất.
Khi đi dự giờ: quan sát cụ thể, góp ý bằng điều thấy được
Người đi dự giờ nên đến với tâm thế của người học, không phải của giám khảo. Ngồi ở chỗ nhìn được cả học sinh, không chỉ nhìn giáo viên. Nhiều điều đáng học nhất nằm ở phản ứng của học sinh.
Ghi lại những gì thấy được, cụ thể và trung tính: cô hỏi câu này, có năm em giơ tay, cô gọi em bàn đầu. Nhóm ba thảo luận sôi nổi, nhóm năm có hai em không tham gia.
Khi góp ý, dùng những quan sát ấy thay vì nhận xét chung chung. Tiết dạy tốt, sinh động không giúp người dạy biết gì. Mình thấy khi chị hỏi câu mở ở phút thứ hai mươi, có nhiều em ở dãy cuối giơ tay hơn hẳn đầu giờ, giúp người dạy biết điều gì đã có tác dụng.
Và hãy học từ tiết dạy. Tự hỏi: điều gì ở đây mình có thể mang về lớp mình.
Buổi góp ý: bắt đầu từ người dạy
Giờ mình nói tới buổi góp ý sau tiết. Cách hiệu quả là để người dạy nói trước: mình thấy tiết học thế nào, chỗ nào chạy như mình muốn, chỗ nào không. Người dạy thường tự thấy phần lớn vấn đề.
Người dự bổ sung bằng những quan sát cụ thể, trả lời đúng điều người dạy nhờ để ý. Hạn chế đưa ra quá nhiều góp ý một lúc; một, hai điều quan trọng nhất là đủ.
Tránh những lời góp ý mang tính phán xét cá nhân hay so sánh với người khác. Tránh góp ý trước mặt học sinh.
Kết thúc bằng một điều người dạy muốn thử lần sau. Nếu được, hẹn dự lại để xem điều ấy chạy thế nào. Dự giờ theo vòng như vậy giúp cả hai tiến bộ thật sự.
Xây dựng văn hoá học lẫn nhau trong trường
Ở những trường có văn hoá chuyên môn tốt, thầy cô thường xuyên mời nhau vào lớp, không cần đợi lịch thao giảng. Việc có người ngồi cuối lớp trở thành chuyện bình thường, không còn là sự kiện gây căng thẳng.
Giáo viên mới được dự giờ giáo viên lâu năm, và giáo viên lâu năm cũng dự giờ giáo viên mới để học những cách làm mới.
Có thể bắt đầu từ một cặp đồng nghiệp tin tưởng nhau, dự giờ nhau mỗi tháng một lần với một trọng tâm cụ thể. Không cần chờ cả trường thay đổi.
Nghề dạy học có một điều lạ: người ta làm việc cả ngày trong một căn phòng mà hiếm khi có đồng nghiệp nào nhìn thấy. Dự giờ, nếu làm đúng, là cách mở cánh cửa ấy ra.
Câu hỏi thường gặp
Bị dự giờ đột xuất thì nên làm gì?
Bình tĩnh dạy như bình thường, chào người dự và tiếp tục bài học. Nếu đó là dự giờ đánh giá, sau tiết hãy chủ động hỏi những điều người dự quan sát được để có thêm thông tin.
Có nên tập trước với học sinh cho tiết dự giờ?
Với tiết dự giờ học hỏi, không nên, vì nó làm mất đi giá trị của việc quan sát tiết dạy thật. Chuẩn bị bài kỹ là đủ, còn diễn tập với học sinh khiến các em cảm thấy đang đóng kịch.
Nhận góp ý tiêu cực sau dự giờ thì xử lý tâm lý thế nào?
Tách lời góp ý khỏi giá trị bản thân: đó là nhận xét về một tiết học, không phải về con người mình. Chọn những điểm có ích để thử cải thiện, và hỏi thêm nếu có góp ý chưa rõ.
Giáo viên trẻ có nên dự giờ giáo viên lâu năm không?
Rất nên. Dự giờ người có kinh nghiệm là một trong những cách học nghề nhanh nhất, nhất là để học cách quản lý lớp và xử lý tình huống.
Một tiết dự giờ nên có bao nhiêu người dự?
Với dự giờ học hỏi, một đến ba người là vừa để không làm lớp căng thẳng. Quá nhiều người ngồi cuối lớp có thể khiến cả học sinh và giáo viên không tự nhiên.
