Tình cảm học trò ở tuổi dậy thì là một phần tự nhiên của quá trình lớn lên. Người chủ nhiệm không nên cấm đoán gay gắt hay đem chuyện ra bêu trước lớp, mà nên tôn trọng cảm xúc của các em, chỉ nói chuyện riêng khi chuyện ấy ảnh hưởng tới việc học hoặc sự an toàn của em, dạy các em về ranh giới và sự tôn trọng, và phối hợp khéo léo với gia đình khi cần.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Những lá thư tay gấp nhỏ chuyền qua bàn, những cái nhìn trộm trong giờ học, những lời trêu của cả lớp khi hai bạn đứng gần nhau. Chuyện tình cảm học trò chẳng mới gì, chỉ có cách nó diễn ra thì đã khác, với tin nhắn và mạng xã hội. Tập này mình nói về cách người chủ nhiệm đứng trước những câu chuyện ấy, sao cho vừa bảo vệ được các em, vừa không làm các em tổn thương.
Tình cảm tuổi dậy thì là chuyện tự nhiên
Ở tuổi dậy thì, cơ thể và cảm xúc của các em thay đổi rất nhiều. Việc có cảm tình với một bạn là một phần bình thường của sự lớn lên, không phải là hư hỏng hay sa ngã.
Khi người lớn phản ứng quá mạnh, như cấm đoán, đe doạ, bêu riếu, các em thường không dừng lại mà chỉ giấu kỹ hơn. Và khi giấu kỹ, các em mất đi người lớn để hỏi khi có chuyện.
Nhiều người lớn nhìn lại cũng nhớ những rung động đầu đời của mình như một kỷ niệm đẹp. Cảm xúc ấy, nếu được tôn trọng, có thể giúp các em học về sự quan tâm, về cách đối xử với người khác.
Điều người chủ nhiệm cần lo không phải là các em có tình cảm, mà là các em có an toàn không, có bị tổn thương không, và việc học có bị ảnh hưởng nặng không.
Đừng bêu riếu trước lớp, và ngăn cả lớp trêu chọc
Một phản ứng phổ biến là nhắc tên hai em trước lớp, hoặc đem chuyện ra làm trò đùa trong giờ sinh hoạt. Cả lớp cười ồ, hai em đỏ mặt. Với người lớn đó có thể là chuyện vui, nhưng với các em đó có thể là nỗi xấu hổ kéo dài nhiều tháng.
Cả lớp trêu chọc cũng có thể trở thành một kiểu bắt nạt. Có em bị gán ghép với một bạn mà em không hề có tình cảm, và bị trêu tới mức không muốn đến lớp.
Người chủ nhiệm nên dừng những lời trêu chọc quá mức, nói với lớp rằng tình cảm là chuyện riêng của mỗi người, và việc trêu chọc có thể làm bạn tổn thương.
Tôn trọng sự riêng tư của các em là cách tốt nhất để các em tin tưởng cô khi thật sự có chuyện cần giúp.
Khi nào cần nói chuyện riêng?
Giờ mình nói tới những lúc cần can thiệp. Khi việc học của em sa sút rõ rệt, khi em buồn bã kéo dài sau một cuộc chia tay, khi hai em có những hành vi không phù hợp ở trường, hay khi có dấu hiệu một em bị ép buộc, kiểm soát.
Nói chuyện riêng với từng em, nhẹ nhàng, không phán xét. Cô thấy dạo này em hay mất tập trung, cô lo cho em. Để em kể theo cách của mình.
Không cần khuyên em chia tay hay không, đó không phải việc của cô. Việc của cô là giúp em nghĩ về cách cân bằng, về điều gì làm em vui và điều gì làm em lo.
Nếu có dấu hiệu nghiêm trọng như em bị đe doạ, bị tống tiền bằng hình ảnh, bị người lớn tuổi hơn nhiều lôi kéo, hoặc bị xâm hại, cần báo ngay cho ban giám hiệu và gia đình để bảo vệ em.
Dạy các em về ranh giới, sự tôn trọng và an toàn trên mạng
Thay vì chỉ cấm, người chủ nhiệm có thể giúp các em có những hiểu biết cần thiết. Trong giờ sinh hoạt, có thể bàn về những câu hỏi như: một mối quan hệ tôn trọng nhau trông như thế nào, điều gì là không được chấp nhận dù người kia là bạn thân.
Nói rõ về quyền nói không. Không ai được ép mình làm điều mình không muốn, và mình cũng không được ép ai.
An toàn trên mạng cũng là chủ đề quan trọng. Các em cần biết rằng hình ảnh riêng tư một khi đã gửi đi thì không thu lại được, và việc chia sẻ hình ảnh của người khác khi không được đồng ý là sai.
Nếu trường có chương trình giáo dục giới tính hay kỹ năng sống, phối hợp với những người phụ trách. Với những câu hỏi chuyên sâu, có thể mời chuyên viên tư vấn hoặc nhân viên y tế trường.
Phối hợp với gia đình một cách khéo léo
Có khi phụ huynh phát hiện con có tình cảm và đến nhờ cô can thiệp, thậm chí yêu cầu cô tách hai em hoặc cấm các em nói chuyện. Cô nên lắng nghe nỗi lo của phụ huynh, nhưng cũng giúp họ hiểu rằng cấm đoán gay gắt thường phản tác dụng.
Gợi ý phụ huynh nói chuyện cởi mở với con, lắng nghe con, đặt những giới hạn hợp lý về thời gian và nơi chốn, thay vì theo dõi điện thoại hay mắng chửi.
Khi cô cần báo phụ huynh về một chuyện, hãy cân nhắc cách nói để không đẩy em vào tình thế bị đánh mắng. Tập trung vào sự an toàn và việc học của em, không kể chi tiết chuyện tình cảm.
Tuổi mới lớn là tuổi các em học cách yêu thương. Người lớn không thể học thay các em, nhưng có thể là người đứng gần để các em không phải học một mình.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xếp hai em đang có tình cảm ngồi xa nhau?
Nếu việc ngồi gần ảnh hưởng tới việc học của hai em hoặc của lớp, cô có thể đổi chỗ như một điều chỉnh bình thường mà không cần nói lý do trước lớp. Tránh biến việc đổi chỗ thành hình phạt công khai.
Phụ huynh yêu cầu cô theo dõi con ở trường thì sao?
Cô có thể quan tâm và báo cho phụ huynh khi có chuyện ảnh hưởng tới việc học hay an toàn, nhưng không nên trở thành người theo dõi từng hành động của em. Giúp phụ huynh tìm cách nói chuyện trực tiếp với con.
Học sinh chia tay rồi buồn bã, bỏ bê học hành thì làm gì?
Nói chuyện riêng, lắng nghe và công nhận nỗi buồn của em là thật. Nếu em buồn kéo dài, không thiết gì, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, cần báo gia đình và phòng tư vấn hoặc nhà trường ngay.
Học sinh bị bạn chia sẻ hình ảnh riêng tư lên mạng thì làm sao?
Đây là chuyện nghiêm trọng. Bảo vệ và trấn an em, báo ngay ban giám hiệu và gia đình, không tự lan truyền thêm hình ảnh để làm bằng chứng. Nhà trường và gia đình sẽ phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền khi cần.
Giáo viên có nên kể chuyện tình cảm của mình cho học sinh nghe?
Có thể chia sẻ những bài học chung một cách đúng mực nếu nó giúp các em. Tránh kể chuyện riêng tư chi tiết, vì ranh giới giữa thầy và trò cần được giữ.
