Muốn giữ trật tự mà không phải quát, hãy thay giọng to bằng một tín hiệu cả lớp đã được luyện, thay khoảng chết trong tiết bằng việc cụ thể cho từng em, và thay lời nhắc từ bục giảng bằng việc bước lại gần chỗ đang ồn. Quát có tác dụng vài giây, còn những cách này có tác dụng cả năm.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Có lẽ không thầy cô nào vào nghề mà muốn trở thành người quát. Nhưng sau vài tuần mệt mỏi, giọng mình tự to lên lúc nào không hay, và cuối ngày về nhà cổ họng rát, lòng thì nặng. Tập này mình kể lại những cách mà các thầy cô giữ lớp giỏi đang dùng, không có gì thần kỳ, chỉ là có hệ thống.
Vì sao quát càng nhiều thì lớp càng ồn?
Quát có tác dụng thật, nhưng ngắn. Lần đầu cả lớp giật mình và im. Lần thứ mười, tai các em đã quen với âm lượng đó, và cô phải to hơn nữa mới có cùng hiệu quả. Đó là một cuộc chạy đua mà giáo viên luôn thua, vì cổ họng mình có giới hạn.
Có một điều ít người để ý: khi cô quát, lớp học trở nên ồn hơn về mặt âm thanh. Học sinh bắt chước mức âm thanh chung. Một người lớn nói to khiến các em cũng nói to hơn để nghe được nhau.
Quát cũng cho các em ngồi cuối lớp biết rằng cô đang mất kiểm soát. Học sinh tuổi dậy thì rất nhạy với điều này, và vài em sẽ thử xem đẩy cô tới đâu.
Nên nếu bạn đang quát nhiều, đừng tự trách mình quá. Đó là dấu hiệu hệ thống lớp học đang thiếu vài chiếc bánh răng, chứ không phải bạn là người nóng tính.
Tín hiệu im lặng: dạy một lần, dùng cả năm
Tín hiệu im lặng là một hành động cô làm và cả lớp đáp lại bằng một hành động. Có cô giơ tay, học sinh thấy thì giơ tay theo và ngừng nói. Có thầy vỗ tay theo nhịp, lớp vỗ đáp lại. Mầm non và tiểu học hay dùng một câu hô đáp vui vui.
Tín hiệu nào cũng được, miễn là nó được luyện như một bài học. Tuần đầu, cô cho lớp thảo luận ồn ào rồi dùng tín hiệu, đếm xem mất bao lâu để im hẳn. Lần sau thử nhanh hơn. Học sinh thích có một thử thách nhỏ như vậy.
Điều hay làm hỏng tín hiệu là cô dùng nó rồi không chờ đủ. Giơ tay được hai giây, thấy vài em còn nói, cô lại buột miệng các em ơi trật tự. Thế là tín hiệu trở thành một động tác trang trí. Hãy giữ tay, chờ, nhìn về phía nhóm còn nói, và chỉ tiếp tục khi lớp đã im hoàn toàn.
Và dùng giọng nhỏ ngay sau khi lớp im. Giọng nhỏ khiến các em phải lắng nghe, còn giọng to lại mở cửa cho tiếng ồn quay về.
Khoảng chết trong tiết học là nơi tiếng ồn sinh ra
Nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy lớp ồn nhất không phải lúc đang học mà lúc chờ: chờ cô tìm tài liệu, chờ cô mở máy chiếu, chờ bạn lên bảng làm bài, chờ cả lớp chép xong. Mỗi khoảng chờ ba phút là ba phút học sinh tự tìm việc làm, và việc tự nhiên nhất là nói chuyện.
Một thầy dạy Toán lâu năm mình quen luôn viết sẵn một câu hỏi khởi động ở góc bảng trước khi học sinh vào lớp. Vừa ngồi xuống là có việc. Khi gọi một em lên bảng, thầy giao cho cả lớp làm cùng bài đó vào vở nháp và soát xem bạn làm đúng không.
Chuyển tiếp giữa các hoạt động cũng cần được tính trước. Phát phiếu thì nhờ tổ trưởng phát theo dãy. Chuyển nhóm thì có sơ đồ nhóm sẵn. Mỗi lần chuyển mà cô phải đứng giữa lớp chỉ đạo từng em là một lần lớp vỡ ra.
Soạn bài vì thế không chỉ soạn nội dung, mà soạn cả nhịp. Trong giáo án của mình, khoảng chuyển tiếp nào dài quá một phút thì đáng được nghĩ lại.
Đứng ở đâu và hạ giọng thế nào
Giờ mình nói sang chuyện vị trí. Giáo viên đứng một chỗ trên bục giảng cả tiết thì hai bàn cuối gần như là một vùng khác. Chỉ cần cô đi xuống dãy bàn trong lúc giảng, tiếng ồn ở chỗ đó tự nhỏ lại mà không cần nói gì.
Khi có một nhóm đang nói chuyện riêng, bước tới đứng cạnh bàn các em thường hiệu quả hơn gọi tên từ xa. Gọi tên trước lớp biến chuyện nhỏ thành màn đối đầu có khán giả. Đứng cạnh thì chỉ những em đó biết.
Nếu cần nhắc, hãy nhắc riêng và nhắc vào việc: em đang ở câu nào rồi. Câu hỏi đó kéo em về bài mà không cần nói đến lỗi.
Còn về giọng, hãy thử hạ giọng xuống thấp hơn bình thường khi lớp bắt đầu ồn. Nghe thì ngược đời, nhưng học sinh sẽ tự im để nghe. Nhiều thầy cô bảo đó là cách giữ lớp của những người dạy lâu năm, và cũng là cách giữ giọng cho những năm tiếp theo.
Khi nào thì vẫn cần nghiêm giọng?
Không quát không có nghĩa là không bao giờ nghiêm. Khi có chuyện nguy hiểm, một em sắp ngã khỏi lan can hay hai em đang xô xát, thì một tiếng gọi to, dứt khoát là đúng. Sự an toàn của trẻ đứng trên mọi phương pháp.
Chính vì mình ít khi to tiếng, nên lúc cần to tiếng, cả lớp biết ngay đây là chuyện nghiêm trọng. Giọng to trở thành một tín hiệu có giá trị, thay vì là tiếng nền của mỗi tiết học.
Nghiêm cũng có thể là im lặng. Một khoảng dừng dài, ánh mắt nhìn thẳng, nói chậm từng chữ, đôi khi còn nặng hơn một tiếng quát.
Nếu bạn muốn thử bắt đầu từ ngày mai, hãy chọn một thứ thôi, có thể là tín hiệu im lặng, có thể là đi xuống lớp. Làm một thứ cho tới khi nó thành thói quen, rồi hãy thêm thứ khác.
Câu hỏi thường gặp
Lớp đã quen bị quát rồi thì đổi cách có kịp không?
Kịp, nhưng tuần đầu đổi cách lớp thường ồn hơn vì các em đang thử. Hãy nói trước với lớp là cô sẽ dùng cách mới, luyện tín hiệu thật kỹ, và kiên nhẫn chừng hai, ba tuần.
Có nên dùng còi hay chuông nhỏ để giữ trật tự không?
Với lớp nhỏ hoặc hoạt động ngoài sân, một chiếc chuông nhỏ hay còi có thể hữu ích. Trong phòng học, một tín hiệu bằng tay thường nhẹ nhàng hơn và không làm cả lớp giật mình.
Một em cứ nói chuyện dù đã được nhắc riêng thì làm gì?
Tìm hiểu vì sao: em không hiểu bài, em chán, hay em đang có chuyện với bạn. Đổi chỗ ngồi tạm thời, giao cho em một vai trong hoạt động, hoặc nói chuyện riêng sau giờ thường tốt hơn là nhắc lần thứ mười trước lớp.
Giáo viên mới có giọng nhỏ thì có giữ được lớp không?
Được. Người giữ lớp giỏi thường không phải người giọng to mà là người rõ ràng, nhất quán và có nhịp tiết học chặt. Giọng nhỏ còn buộc học sinh phải lắng nghe nhiều hơn.
Lớp ồn vào tiết cuối buổi chiều thì phải làm sao?
Tiết cuối thì học sinh mệt thật, nên đòi hỏi sự yên lặng suốt tiết là không thực tế. Chia tiết thành những hoạt động ngắn, cho các em đứng dậy vận động một chút, và để phần cần tập trung nhất lên đầu tiết.
