Dạy lớp đông mà vẫn giữ được những em ngồi cuối, bí quyết là thôi cố chăm từng em một lúc. Hãy chia lớp thành những đơn vị nhỏ tự vận hành, dùng những cách cả lớp cùng trả lời một lúc để thấy ngay ai đang hụt, và đi xuống lớp theo một lộ trình có chủ đích thay vì chỉ đi khi có chuyện.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Ở nhiều trường thành phố và cả nhiều điểm trường đông dân cư, một lớp bốn mươi, năm mươi em là chuyện bình thường. Sách vở hay nói về dạy học phân hoá, quan tâm từng em, và thầy cô đọc xong chỉ biết cười. Tập này mình nói về những cách làm được thật trong một phòng học chật, bốn lăm phút, một người.
Vì sao lớp đông khiến một số em lặng lẽ tụt lại?
Trong lớp đông, thời gian của cô chia ra cho mỗi em chỉ còn rất ít. Thời gian đó lại không chia đều: nó chảy về những em hay giơ tay, những em ngồi gần, những em gây chuyện. Em ngồi giữa, lặng lẽ, không giỏi không kém, có thể cả tuần không được hỏi một câu.
Những em tụt lại trong lớp đông thường không kêu. Các em chép bài đủ, ngồi yên, vở sạch. Chỉ tới bài kiểm tra mới thấy các em đã hụt từ ba tuần trước.
Vì thế vấn đề của lớp đông không chỉ là ồn, mà là mình mất tín hiệu. Mình không biết ai đang hiểu, ai đang giả vờ hiểu.
Nên những cách làm hiệu quả nhất đều xoay quanh một câu hỏi: làm sao trong vài giây biết được tình hình của cả lớp.
Cả lớp cùng trả lời một lúc: bảng con, ngón tay và thẻ màu
Thay vì gọi một em trả lời rồi cho là cả lớp đã hiểu, hãy cho cả lớp cùng trả lời. Cách lâu đời nhất là bảng con: cô hỏi, cả lớp viết đáp án, đếm ba rồi cùng giơ lên. Trong năm giây, cô nhìn thấy bốn mươi câu trả lời.
Không có bảng con thì dùng ngón tay cho câu hỏi chọn đáp án, hoặc giơ tay theo mức độ hiểu: nắm tay là chưa hiểu, xoè năm ngón là hiểu chắc. Có trường cho mỗi em ba tấm thẻ màu xanh, vàng, đỏ để báo đang ổn, hơi rối, hay cần giúp.
Mẹo quan trọng là giơ cùng lúc. Nếu để ai xong thì giơ trước, các em chậm sẽ nhìn đáp án của bạn. Đếm ngược rồi cùng giơ giữ cho câu trả lời là của chính em.
Khi thấy một nhóm đáp sai, mình không cần nói tên ai. Chỉ cần nói có khá nhiều bạn chọn đáp án này, mình cùng xem lại vì sao nhé. Không ai bị đánh dấu, mà cô đã biết chính xác chỗ cần giảng lại.
Chia lớp thành đơn vị nhỏ tự vận hành
Bốn mươi em là quá nhiều để một người quản lý trực tiếp, nhưng mười nhóm bốn em thì dễ hơn nhiều. Nhiều thầy cô tổ chức lớp theo nhóm cố định trong một thời gian, mỗi nhóm có người giữ phiếu, người báo cáo, người nhắc giờ, và vai trò xoay vòng hằng tuần.
Khi giao việc, cô giao cho nhóm, và nhóm tự đảm bảo mọi người đều làm xong. Em nào chưa hiểu hỏi bạn trong nhóm trước, hỏi cô sau. Một luật nhiều lớp dùng là hỏi ba bạn trước khi hỏi cô. Nó giải phóng cô khỏi hàng chục câu hỏi giống nhau.
Cần nói thêm là nhóm chỉ chạy khi việc được giao đủ rõ. Việc mơ hồ kiểu các em thảo luận bài này sẽ thành mười nhóm nói chuyện riêng. Việc rõ ràng kiểu tìm ba ví dụ và chọn một ví dụ hay nhất để báo cáo thì nhóm biết phải làm gì.
Với lớp chưa quen, bắt đầu bằng cặp đôi trước. Cặp đôi dễ quản lý hơn nhóm bốn, và gần như không có em nào ngồi chơi được.
Đi xuống lớp theo lộ trình và chấm vở theo lượt
Khi cả lớp làm bài, nhiều thầy cô đi xuống lớp nhưng đi theo phản xạ: chỗ nào có tay giơ thì tới. Kết quả là vẫn những em ấy được giúp. Thử đi theo một lộ trình có chủ đích, mỗi tiết ưu tiên một dãy, hoặc đi thẳng tới năm em mình đang lo nhất trước khi đi tới những chỗ khác.
Mỗi lần dừng lại cạnh một em, hãy làm nhanh. Nhìn vở, chỉ một chỗ cần sửa, hỏi một câu gợi ý, rồi đi tiếp. Đứng lại giảng cả bài cho một em trong khi ba mươi chín em chờ là cách làm lớp vỡ.
Chuyện chấm vở của lớp đông cũng là cơn ác mộng quen thuộc. Nhiều thầy cô chia lớp thành bốn lượt, mỗi ngày chấm kỹ một lượt, những lượt khác chỉ xem nhanh xem có làm hay không. Mỗi em vẫn được chấm kỹ đều đặn, còn cô không phải thức tới khuya.
Cũng có thể cho các em tự chấm theo đáp án và sửa bằng bút màu khác. Việc tự chấm dạy các em nhìn lại bài mình, và cô chỉ cần xem những chỗ các em đánh dấu là không hiểu.
Giữ sức cho chính mình khi lớp quá đông
Giờ mình nói chuyện ít ai nói: lớp đông vắt kiệt người đứng lớp. Giọng phải to hơn, mắt phải quét rộng hơn, số vở gấp đôi. Nếu bạn thấy mình mệt hơn đồng nghiệp dạy lớp ít học sinh, đó không phải vì bạn yếu.
Hãy chấp nhận rằng mình không thể làm mọi thứ cho mọi em mỗi ngày. Mục tiêu thực tế hơn là trong một tuần, mỗi em đều được cô nhìn thấy ít nhất một lần, được hỏi một câu, được sửa một lỗi.
Dùng micro nhỏ đeo người nếu trường cho phép, để giọng không bị ép suốt ngày. Và nói chuyện với tổ chuyên môn để chia sẻ phiếu học tập, đề bài, cách chấm, đỡ mỗi người phải tự làm lại từ đầu.
Một lớp đông không bao giờ hoàn hảo, nhưng một lớp đông có hệ thống thì những em ngồi cuối không còn là những em vô hình.
Câu hỏi thường gặp
Lớp đông có nên dùng học nhóm không hay sẽ loạn?
Nên, nhưng bắt đầu bằng cặp đôi và nhiệm vụ thật rõ, có giới hạn thời gian. Khi lớp đã quen tín hiệu im lặng và cách chuyển hoạt động, mới tăng dần lên nhóm lớn hơn.
Không có bảng con thì cả lớp cùng trả lời bằng gì?
Có thể viết lên một tờ giấy nháp rồi giơ lên, giơ ngón tay cho câu hỏi chọn đáp án, hoặc đứng lên ngồi xuống theo đúng sai. Điều quan trọng là mọi em trả lời cùng một lúc.
Làm sao biết em nào đang tụt lại trong lớp đông?
Theo dõi những câu trả lời chung của cả lớp, xem nhanh vở theo lượt, và để ý những em không bao giờ hỏi. Một cuốn sổ nhỏ ghi tên em nào đã được hỏi trong tuần giúp mình không bỏ sót ai.
Có nên kèm riêng học sinh yếu sau giờ học không?
Nếu trường có tổ chức phụ đạo thì đó là kênh tốt. Kèm riêng tự phát nên có sự đồng ý của phụ huynh, làm ở nơi công khai trong trường, và không thu tiền của học sinh lớp mình.
Dạy lớp đông có cần giáo án khác lớp ít không?
Nội dung giống nhau nhưng khâu tổ chức cần kỹ hơn: phát tài liệu, chuyển hoạt động, chia nhóm phải tính trước. Những gì lớp nhỏ ứng biến được thì lớp đông cần có sẵn trong giáo án.
