Khi bắt gặp học sinh quay cóp, cô nên xử lý bình tĩnh và kín đáo, theo đúng quy chế kiểm tra của trường, tránh làm em bẽ mặt trước cả lớp. Sau đó tìm hiểu vì sao em làm vậy. Về lâu dài, việc giảm áp lực điểm số, cho em thấy lỗi sai là một phần của việc học, và dạy em cách ôn bài thật sự sẽ ngăn quay cóp hiệu quả hơn mọi cách canh gác.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Quay cóp là chuyện cũ như chính trường học. Có những mẹo được truyền từ khoá này sang khoá khác, và thầy cô cũng có những cách phát hiện truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tập này mình không bàn thêm mẹo bắt quay cóp, mà bàn về cách xử lý để một lần bị bắt trở thành một bài học, và cách tổ chức để các em ít muốn quay cóp hơn.
Vì sao học sinh quay cóp?
Lý do phổ biến nhất là sợ. Sợ điểm thấp, sợ bố mẹ mắng, sợ mất suất vào trường mong muốn, sợ bị so sánh. Khi hậu quả của một bài kiểm tra có vẻ quá lớn, gian lận trở thành một lối thoát.
Có em quay cóp vì không biết cách học. Em đã ngồi học nhưng không nhớ được gì, và đến lúc kiểm tra thì hoảng.
Có em quay cóp vì thấy bạn làm mà không sao, và cảm thấy mình thiệt nếu trung thực. Khi quay cóp trở thành chuyện bình thường trong lớp, nó lan rất nhanh.
Và có em quay cóp vì em nghĩ bài kiểm tra ấy chẳng có ý nghĩa gì, chỉ là thủ tục. Mỗi lý do cần một cách tiếp cận khác nhau.
Khi bắt gặp: bình tĩnh, kín đáo, theo quy chế
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là giật bài, nói to trước lớp, bắt em đứng dậy. Cách ấy làm cả lớp chú ý, làm em xấu hổ tột độ, và thường khiến em chối quanh để giữ thể diện.
Cách nhẹ nhàng hơn là đến bên cạnh em, lặng lẽ thu tài liệu hoặc ghi nhận sự việc theo quy chế, và nói nhỏ rằng mình sẽ nói chuyện sau giờ. Cả lớp tiếp tục làm bài, em cũng có thể tiếp tục phần còn lại nếu quy chế cho phép.
Việc xử lý kết quả bài kiểm tra như trừ điểm hay làm lại phải theo đúng quy định của trường, và áp dụng giống nhau cho mọi em. Sự nhất quán quan trọng hơn mức độ nặng nhẹ.
Ghi lại ngắn gọn sự việc để có căn cứ nếu cần trao đổi với phụ huynh hay nhà trường.
Cuộc nói chuyện sau giờ: hiểu trước, dạy sau
Giờ mình nói tới phần có giá trị nhất. Ngồi với em ở một chỗ riêng, bắt đầu bằng câu hỏi thay vì lời buộc tội. Em kể cô nghe chuyện gì đã xảy ra được không.
Nhiều em sẽ thừa nhận, nhất là khi thấy cô không giận dữ. Hỏi tiếp vì sao. Câu trả lời thường cho cô biết nhiều điều: em không hiểu bài từ đầu chương, em bị bố mẹ đặt chỉ tiêu điểm, em sợ bị tụt khỏi lớp chọn.
Nói rõ với em rằng quay cóp là sai, không phải vì cô bắt được, mà vì nó làm mất đi cơ hội để em và cô biết em thật sự đang ở đâu. Điểm số có được bằng quay cóp là một tấm bản đồ sai, và đi theo bản đồ sai thì càng đi càng lạc.
Rồi cùng em tìm cách: ôn lại phần em chưa hiểu, lập kế hoạch học cho bài sau. Một lần bị bắt, nếu được xử lý như vậy, có thể là lần cuối cùng em quay cóp.
Có nên báo phụ huynh không?
Tuỳ quy định của trường và mức độ vi phạm. Với lần đầu và mức độ nhẹ, nhiều thầy cô chọn nói chuyện với em trước và cho em cơ hội sửa. Với những lần lặp lại hoặc vi phạm nghiêm trọng, cần báo phụ huynh theo quy trình.
Khi báo, hãy cân nhắc cách nói. Nếu em quay cóp vì sợ bị bố mẹ đánh khi điểm thấp, một cuộc gọi báo tin có thể dẫn tới đúng điều em sợ. Cô có thể nói với phụ huynh về áp lực em đang chịu, và gợi ý cùng nhau giúp em học thật thay vì chỉ trừng phạt.
Đôi khi chính cuộc trò chuyện này giúp phụ huynh nhận ra kỳ vọng của họ đang đè nặng lên con.
Nếu có dấu hiệu em có thể bị bạo hành vì chuyện điểm số, hãy báo ban giám hiệu.
Tổ chức lớp học để các em ít muốn quay cóp
Canh gác chặt chẽ có tác dụng trong phòng thi, nhưng không thay đổi được lý do khiến các em muốn gian lận. Những điều thay đổi được lý do thì nằm ở cách cô tổ chức việc học và đánh giá.
Có nhiều cơ hội đánh giá nhỏ thay vì dồn hết vào một vài bài lớn, để một bài không quyết định quá nhiều. Cho học sinh thấy lỗi sai được dùng để học, không phải để phạt. Có bài kiểm tra cho phép em sửa và làm lại để hiểu.
Đề kiểm tra hỏi hiểu và vận dụng thay vì chỉ học thuộc cũng khiến tài liệu quay cóp trở nên ít có ích.
Và nói chuyện thẳng thắn với cả lớp về trung thực, không phải bằng bài giảng đạo đức, mà bằng câu hỏi: nếu bác sĩ của em đã quay cóp suốt những năm học, em có muốn để người ấy khám cho mình không.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh cho bạn chép bài có bị xử lý như người chép không?
Tuỳ quy chế của trường, nhiều nơi xử lý cả hai em. Khi nói chuyện, cô nên giúp em cho chép hiểu rằng giúp bạn gian lận không phải là giúp bạn thật sự.
Học sinh chối không quay cóp dù có bằng chứng thì sao?
Không cần ép em thừa nhận ngay tại chỗ. Ghi nhận sự việc theo quy chế, cho em thời gian bình tĩnh, và nói chuyện lại sau; nhiều em sẽ thừa nhận khi không còn khán giả.
Học sinh dùng điện thoại tra đáp án khi kiểm tra thì xử lý thế nào?
Xử lý theo quy chế của trường về thiết bị trong giờ kiểm tra. Về lâu dài, quy định rõ việc cất điện thoại trước khi kiểm tra giúp tránh tình huống này.
Có nên hủy bài của cả lớp khi phát hiện lộ đề?
Việc này cần theo quy định của trường và nên trao đổi với tổ chuyên môn, ban giám hiệu. Nếu cần kiểm tra lại, hãy giải thích rõ lý do với học sinh để các em hiểu đó là vì sự công bằng.
Làm sao dạy học sinh nhỏ về trung thực trong học tập?
Với học sinh nhỏ, dùng câu chuyện và những tình huống gần gũi, khen ngợi khi em nói thật về việc mình chưa làm được, và tạo không khí để sai không bị chê cười.
