Đánh giá thường xuyên là những cách nhanh và nhẹ, diễn ra ngay trong tiết học, giúp cô biết học sinh đang hiểu tới đâu để điều chỉnh bài dạy kịp thời. Đó có thể là câu hỏi cả lớp cùng trả lời một lúc, phiếu ra về cuối tiết, quan sát khi đi xuống lớp, hay để học sinh tự đánh giá. Mục đích chính là để dạy tốt hơn, không phải để có thêm một cột điểm.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Có một cảm giác mà thầy cô nào cũng từng trải qua: giảng xong một bài, hỏi cả lớp hiểu chưa, cả lớp đồng thanh hiểu rồi ạ. Tới bài kiểm tra mới thấy một nửa lớp không hiểu. Tập này mình nói về những cách để biết điều đó sớm hơn, ngay trong tiết học, khi vẫn còn kịp làm điều gì đó.
Hỏi cả lớp hiểu chưa gần như không cho biết gì
Câu hỏi các em hiểu chưa có một vấn đề rất lớn: nó mời học sinh trả lời có. Em nào không hiểu cũng ngại nói, vì sợ bị coi là chậm, sợ làm cả lớp phải chờ. Em nào hiểu lơ mơ thì nghĩ mình hiểu rồi.
Kết quả là cô nhận được một tín hiệu sai, và tiếp tục bài học trên một nền móng chưa vững.
Đánh giá thường xuyên thay câu hỏi ấy bằng những cách mà học sinh phải thể hiện điều mình hiểu, chứ không chỉ nói mình hiểu. Giải một bài nhỏ, giải thích bằng lời của mình, chọn một đáp án.
Điểm mấu chốt là thông tin phải đến từ nhiều em cùng lúc, và đến đủ nhanh để cô còn kịp làm gì đó trong tiết học.
Những cách đánh giá nhanh ngay trong tiết học
Cách quen thuộc nhất là bảng con. Cô đưa một câu hỏi, cả lớp viết đáp án, đếm ngược rồi cùng giơ lên. Trong vài giây cô thấy được bức tranh của cả lớp.
Không có bảng con thì dùng ngón tay cho câu hỏi chọn đáp án, hay thẻ màu để học sinh báo mức độ hiểu của mình. Có lớp dùng cử chỉ ngón cái lên, ngang, xuống.
Một cách khác là hỏi bằng một câu có đáp án sai thường gặp. Ví dụ, cô đưa ra một lời giải có lỗi và hỏi cả lớp đúng hay sai, vì sao. Những em chọn đúng nhưng giải thích sai cho cô biết nhiều hơn là chỉ nhìn đáp án.
Đi xuống lớp khi học sinh làm bài cũng là đánh giá. Nhìn vở của năm, sáu em trong một phút là đủ để thấy lỗi phổ biến nhất.
Phiếu ra về: năm phút cuối tiết đáng giá nhất
Giờ mình nói về một công cụ nhỏ mà rất nhiều thầy cô yêu thích: phiếu ra về. Năm phút cuối tiết, mỗi em trả lời một hai câu hỏi ngắn trên một mẩu giấy và nộp trước khi ra khỏi lớp.
Câu hỏi có thể là một bài tập nhỏ về đúng nội dung vừa học, hoặc một câu như điều gì em thấy rõ nhất hôm nay, điều gì em còn thấy mơ hồ.
Tối đó, cô lướt qua các phiếu, chia làm ba chồng: em đã hiểu, em hiểu một phần, em chưa hiểu. Chỉ mất mười lăm phút, và tiết sau cô biết chính xác nên bắt đầu từ đâu, nên kèm em nào.
Phiếu ra về không chấm điểm. Học sinh biết điều đó nên trả lời thật hơn. Và những em ít nói thường viết ra những thắc mắc mà các em không bao giờ dám hỏi trước lớp.
Dùng thông tin để điều chỉnh, không chỉ để ghi sổ
Đánh giá thường xuyên chỉ có giá trị khi nó thay đổi điều cô làm tiếp theo. Nếu cô biết một nửa lớp chưa hiểu mà vẫn chuyển sang bài mới theo đúng giáo án, thì việc đánh giá chỉ là thủ tục.
Điều chỉnh có thể rất nhỏ. Giảng lại một ví dụ theo cách khác. Cho những em đã hiểu làm bài mở rộng trong khi cô kèm nhóm chưa hiểu. Dành năm phút đầu tiết sau để chữa lỗi phổ biến.
Có khi thông tin cho thấy vấn đề nằm ở bài dạy, không phải ở học sinh. Nếu cả lớp cùng hiểu sai một chỗ, có lẽ cách giải thích của mình ở chỗ đó cần được nghĩ lại.
Việc ấy đòi hỏi một chút khiêm tốn, nhưng cũng là điều làm cho nghề dạy học luôn mới mẻ.
Để học sinh tự đánh giá mình
Bước xa hơn của đánh giá thường xuyên là dạy học sinh tự nhận ra mình đang hiểu tới đâu. Đây là một kỹ năng quý, vì cả đời các em sẽ phải tự học mà không có cô bên cạnh.
Có thể cho học sinh xem tiêu chí của một bài làm tốt trước khi làm, rồi tự đối chiếu bài mình. Có thể cho các em tự chấm theo đáp án và đánh dấu những câu mình không chắc.
Học sinh nhỏ có thể dùng hình ảnh đơn giản: vẽ một bậc thang và đánh dấu mình đang ở bậc nào với bài hôm nay.
Khi học sinh bắt đầu tự nói con chưa hiểu chỗ này, cô ơi, thay vì chờ tới bài kiểm tra mới lộ ra, đó là lúc lớp học đã có một văn hoá đánh giá lành mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Đánh giá thường xuyên có cần cho điểm không?
Việc có ghi điểm hay không tuỳ theo quy định đánh giá hiện hành của từng cấp học và nhà trường. Nhưng phần lớn các hoạt động đánh giá nhanh trong tiết không cần cho điểm, vì mục đích là để cô và học sinh biết cần làm gì tiếp theo.
Phiếu ra về có tốn nhiều thời gian đọc không?
Nếu câu hỏi ngắn và cô chỉ phân loại nhanh thành các nhóm, việc đọc mất khoảng mười lăm tới hai mươi phút cho một lớp. Không cần dùng mỗi tiết, vài lần mỗi tuần là đủ.
Học sinh giơ bảng con xem đáp án của bạn thì sao?
Cho các em viết xong thì úp bảng, đếm ngược rồi mới cùng giơ lên. Nhấn mạnh rằng sai không bị phạt, để các em không có lý do phải nhìn bạn.
Đánh giá thường xuyên khác kiểm tra định kỳ thế nào?
Đánh giá thường xuyên diễn ra liên tục trong quá trình học để điều chỉnh việc dạy và học. Kiểm tra định kỳ diễn ra vào những thời điểm nhất định để tổng kết mức độ đạt được sau một giai đoạn.
Học sinh tự đánh giá có chính xác không?
Lúc đầu thường chưa chính xác, có em đánh giá mình quá cao, có em quá thấp. Đó là kỹ năng cần luyện, và cô giúp bằng cách cho tiêu chí rõ ràng và so sánh đánh giá của em với nhận xét của cô.
