Một lời nhận xét có ích cho học sinh gồm ba phần: nói cụ thể em đã làm tốt điều gì, chỉ ra một điều nên cải thiện tiếp theo, và gợi cho em cách làm. Những câu chung chung như em cần cố gắng hơn hay bài làm khá nghe thì đúng, nhưng em đọc xong không biết phải làm gì khác vào ngày mai.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Mỗi năm học, thầy cô viết hàng nghìn lời nhận xét: bên lề vở, cuối bài kiểm tra, trong sổ liên lạc, trong học bạ. Có những lời em đọc một lần rồi quên, có những lời em nhớ tới khi lớn. Tập này mình nói về cách viết để lời nhận xét trở thành một bước chỉ đường, không chỉ là một dòng chữ để hoàn thành thủ tục.
Vì sao nhiều lời nhận xét không giúp được gì?
Thử nhớ lại những lời nhận xét quen thuộc: em học khá, cần cố gắng hơn. Bài làm tốt. Chữ viết cần cẩn thận. Chăm ngoan, lễ phép. Những câu này không sai, nhưng chúng giống nhau cho quá nhiều em, và chúng không nói cho em biết bước tiếp theo.
Một em đọc cần cố gắng hơn không biết cố gắng ở đâu. Em có thể ngồi học lâu hơn mà vẫn sai đúng chỗ cũ.
Lý do những lời chung chung phổ biến là vì viết cụ thể tốn thời gian, nhất là khi phải viết cho bốn mươi em. Đó là thực tế, và mình không trách ai.
Nhưng nếu chỉ có thời gian viết cụ thể cho một vài bài mỗi tuần, thì vẫn tốt hơn viết chung chung cho tất cả. Một lời nhận xét thật sự có ích mỗi tuần có giá trị hơn nhiều lời không có ích.
Nói cụ thể điều em đã làm tốt
Bắt đầu bằng điều em làm tốt, và nói nó cụ thể tới mức em có thể làm lại. Thay vì bài văn hay, hãy viết: đoạn mở bài của em làm cô tò mò ngay, vì em bắt đầu bằng tiếng gà gáy lúc sáng sớm.
Thay vì em làm Toán tốt, hãy viết: em đã tự kiểm tra lại bằng cách thay số vào, nhờ vậy em phát hiện ra lỗi ở câu ba.
Lời khen cụ thể cho em biết điều gì đáng giữ lại. Nó cũng cho em thấy cô thật sự đã đọc bài của em, không chỉ lướt qua.
Nhiều em, nhất là những em hay bị chê, chưa bao giờ biết mình giỏi ở điểm gì. Một câu khen cụ thể có thể là lần đầu tiên em nhìn thấy một thế mạnh của mình.
Chỉ một điều cần cải thiện, và gợi cách làm
Giờ mình nói tới phần góp ý. Cám dỗ lớn nhất khi chấm bài là sửa mọi lỗi. Nhưng một bài làm đỏ chót khắp trang khiến em choáng ngợp, và em thường chỉ nhìn điểm rồi cất đi.
Chọn một điều quan trọng nhất mà em có thể cải thiện ở bài tiếp theo. Với một em hay viết câu quá dài, có thể là: lần sau em thử đọc to từng câu, câu nào phải lấy hơi hai lần thì tách làm hai.
Phần gợi cách làm là phần hay bị bỏ quên nhất, mà lại quan trọng nhất. Chữ viết cần cẩn thận là một đánh giá. Em thử viết chậm lại ở ba dòng đầu, để ý cho chữ ngồi đúng trên dòng kẻ là một hướng dẫn.
Nếu có thể, đặt lời góp ý dưới dạng câu hỏi hay thử thách: em có tìm được một từ nào mạnh hơn chữ đẹp ở dòng năm không. Câu hỏi kéo em quay lại bài và tự sửa.
Giữ giọng tôn trọng trong mọi lời nhận xét
Lời nhận xét viết ra thì còn đó rất lâu. Phụ huynh đọc, em đọc lại, có khi vài năm sau vẫn còn trong học bạ. Nên mỗi chữ cần được cân nhắc.
Tránh những từ dán nhãn tính cách như lười, ẩu, chậm hiểu, cá biệt. Hãy nói về việc làm: em chưa hoàn thành ba bài tập trong tuần này, thay vì em lười.
Tránh so sánh với bạn khác, dù là so sánh tích cực. Em làm tốt hơn bạn bên cạnh có thể làm em vui, nhưng nó dạy em rằng giá trị của mình phụ thuộc vào việc hơn người khác.
Với học sinh nhỏ, lời nhận xét nên ngắn và dễ đọc. Với học sinh lớn, có thể dài hơn và mời em phản hồi lại. Có thầy cô để một dòng trống cuối bài để em viết lại một câu trả lời cho lời nhận xét của cô.
Những mẹo giúp viết nhanh mà vẫn cụ thể
Viết lời nhận xét cụ thể cho cả lớp là việc tốn sức thật. Có vài cách để nhẹ gánh.
Khi chấm một loạt bài, đọc nhanh vài bài trước để thấy những lỗi phổ biến. Với lỗi mà nhiều em cùng mắc, chữa chung cho cả lớp trên bảng, và trong vở chỉ cần đánh dấu nhỏ. Lời nhận xét riêng dành cho điều riêng của từng em.
Có thể chuẩn bị một bảng các điểm cần cải thiện thường gặp, đánh số, và trong bài chỉ ghi số kèm một câu ngắn. Cách này tiết kiệm thời gian mà em vẫn biết cụ thể mình cần làm gì.
Và không phải bài nào cũng cần nhận xét dài. Bài luyện tập hằng ngày có thể chỉ cần một dấu hiệu nhỏ. Dành sức viết nhận xét kỹ cho những bài quan trọng. Những dòng chữ ngắn mà đúng lúc đôi khi thay đổi cả cách một em nhìn việc học.
Câu hỏi thường gặp
Nhận xét học sinh nên viết bằng bút đỏ hay bút màu khác?
Không có quy định chung ở mọi nơi, nên theo hướng dẫn của trường. Nhiều thầy cô chọn màu khác đỏ để bài làm bớt cảm giác bị gạch xoá, nhưng điều quan trọng hơn là nội dung lời nhận xét.
Có nên viết nhận xét cho học sinh lớp một không?
Có, nhưng rất ngắn, dễ đọc, và thường kèm lời nói trực tiếp. Với các em nhỏ, một biểu tượng khen kèm câu cô thích cách con viết chữ này thường có tác dụng hơn một đoạn dài.
Lời nhận xét trong học bạ nên viết thế nào?
Viết theo đúng hướng dẫn và quy định hiện hành của ngành và nhà trường, nêu những điểm mạnh và điều cần cố gắng một cách cụ thể, tôn trọng. Tránh những từ ngữ tiêu cực về tính cách vì học bạ đi theo em lâu dài.
Học sinh không đọc lời nhận xét của cô thì sao?
Dành vài phút đầu giờ khi trả bài để em đọc lời nhận xét và sửa một chỗ theo gợi ý. Khi lời nhận xét dẫn tới một việc làm ngay, em sẽ bắt đầu đọc chúng.
Có nên nhận xét cả thái độ học tập hay chỉ kết quả?
Nên nhận xét cả quá trình như sự cố gắng, cách em làm việc, sự tiến bộ, vì đó là những thứ em có thể thay đổi. Chỉ cần nói về hành vi cụ thể, không dán nhãn tính cách.
