Khi phụ huynh muốn con biết đọc biết viết trước lớp một, cô mầm non có thể giải thích rằng điều giúp bé vào lớp một thuận lợi không phải là biết trước bao nhiêu chữ, mà là sự sẵn sàng: nghe hiểu và nói mạch lạc, đôi tay đủ khéo để cầm bút, biết tự phục vụ, ngồi tập trung được một lúc, và thích đi học. Rồi cô kể cụ thể lớp đang làm những gì để chuẩn bị các điều ấy.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Cứ tới năm cuối mẫu giáo là câu hỏi lại xuất hiện: cô ơi, bao giờ lớp dạy chữ, con nhà hàng xóm đã đọc được rồi. Phụ huynh lo con vào lớp một không theo kịp, lo con bị cô chê, lo con thua bạn. Cô mầm non đứng giữa nỗi lo có thật ấy và điều mình biết về trẻ nhỏ. Tập này mình bàn cách nói chuyện để phụ huynh hiểu mà không thấy bị gạt đi.
Hiểu nỗi lo của phụ huynh trước đã
Trước khi giải thích, hãy hiểu vì sao phụ huynh lo. Nhiều người nghe kể lớp một bây giờ học nhanh, sợ con không theo kịp. Có người thấy con nhà khác đi học chữ ở trung tâm. Có người chính mình từng khổ sở vì học chậm hồi nhỏ.
Nỗi lo ấy là thật và xuất phát từ thương con. Nếu cô chỉ nói không cần đâu anh chị, phụ huynh sẽ nghĩ cô không hiểu hoặc cô ngại dạy.
Nên bắt đầu bằng lắng nghe. Anh chị lo nhất điều gì khi con vào lớp một. Câu trả lời giúp cô biết nên nói gì. Có phụ huynh lo con không đọc được, có phụ huynh lo con không ngồi yên, có phụ huynh chỉ lo con bị so sánh.
Khi phụ huynh thấy mình được nghe, họ mới sẵn lòng nghe lại.
Sẵn sàng đi học gồm những gì?
Giờ mình nói tới điều cô muốn phụ huynh hiểu. Sẵn sàng vào lớp một là một bức tranh rộng. Về ngôn ngữ, bé nghe hiểu được câu chuyện, kể lại được điều mình thấy, đặt được câu hỏi, và nghe được sự khác nhau giữa các âm. Về vận động tinh, bé cầm bút vững, tô màu trong khung, cắt giấy theo đường.
Về tự lập, bé tự đi vệ sinh, tự ăn, tự cất đồ, biết xin giúp đỡ khi cần. Về cảm xúc và xã hội, bé chờ được lượt, làm theo hướng dẫn, chơi với bạn, chịu được một chút thất vọng mà không suy sụp.
Và quan trọng nhất là thái độ: bé tò mò, thích nghe kể chuyện, thích sách, và nghĩ rằng đi học là một điều thú vị.
Một bé có đủ những điều này thường học chữ ở lớp một khá nhanh. Còn một bé biết đọc sớm nhưng chưa tự lập, chưa ngồi được, hoặc đã sợ học vì bị ép, có thể lại gặp khó.
Những gì lớp mẫu giáo lớn đang làm để chuẩn bị
Phụ huynh thường yên tâm hơn khi thấy cụ thể lớp đang làm gì. Cô có thể kể: mỗi ngày lớp đọc truyện, các con kể lại và đoán kết thúc. Lớp chơi trò tìm những từ bắt đầu bằng cùng một âm. Các con làm quen với chữ cái qua trò chơi, qua tên của mình, qua những chữ quanh lớp.
Lớp có góc tạo hình để luyện tay: nặn đất, xâu hạt, cắt dán, tô vẽ. Những việc ấy trông như chơi, nhưng chính là chuẩn bị cho đôi tay cầm bút viết sau này.
Các con được tập ngồi nghe trong một khoảng thời gian tăng dần, được tập tự chuẩn bị đồ dùng, được làm quen với việc giơ tay phát biểu.
Tuỳ chương trình và hướng dẫn của địa phương, lớp mẫu giáo lớn có thể có những hoạt động làm quen chữ cái. Cô nên nắm rõ hướng dẫn của trường để trả lời phụ huynh chính xác, và không tự ý dạy vượt quá.
Vì sao ép học chữ sớm có thể phản tác dụng?
Có những bé thích chữ và tự học đọc sớm, điều đó không có gì xấu. Vấn đề là khi bé bị ép: ngồi hàng giờ tập viết, bị la khi viết sai, bị so với bạn.
Khi ấy bé có thể học được chữ, nhưng cũng học được rằng chữ là thứ gây căng thẳng. Có bé vào lớp một đã sợ cầm bút. Có bé cầm bút sai tư thế vì tay chưa đủ khoẻ mà đã phải viết nhiều, và sau này rất khó sửa.
Một điều nữa mà thầy cô lớp một hay kể: bé đã học trước theo cách khác có khi lại gặp khó khi phải học lại theo cách của lớp một, hoặc chủ quan không chú ý vì nghĩ mình đã biết.
Cô không cần nói những điều này như lời cảnh báo đáng sợ. Chỉ cần chia sẻ để phụ huynh cân nhắc.
Gợi ý phụ huynh làm gì ở nhà
Phụ huynh thường muốn làm một điều gì đó. Cô có thể gợi ý những việc thật sự có ích. Đọc sách cùng con mỗi tối, dù chỉ vài trang, và nói chuyện về câu chuyện. Trò chuyện với con nhiều, hỏi con những câu mở.
Cho con làm việc nhà vừa sức: nhặt rau, gấp quần áo, rót nước. Những việc ấy luyện tay và luyện sự tự lập. Cho con chơi với đất nặn, kéo cắt giấy, bút màu.
Tập cho con nếp sinh hoạt đều đặn, ngủ sớm, dậy đúng giờ, tự chuẩn bị cặp sách. Những thói quen này giúp tuần đầu lớp một bớt vất vả.
Và điều quý nhất: nói với con về lớp một như một điều đáng mong chờ, không phải như một nơi đáng sợ. Một đứa trẻ bước vào lớp một với niềm háo hức thường đi được xa hơn một đứa trẻ bước vào với nỗi lo của người lớn trên vai.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ vào lớp một có cần biết đọc chưa?
Nhà trường và giáo viên lớp một thường dạy chữ từ đầu, nên bé không bắt buộc phải biết đọc trước. Điều quan trọng hơn là bé sẵn sàng về ngôn ngữ, vận động tinh, tự lập và tâm thế đi học; nếu phụ huynh cần thông tin chính thức, nên hỏi trường tiểu học dự kiến.
Có nên cho trẻ đi học tiền tiểu học ở trung tâm?
Đây là quyết định của gia đình. Nếu cho đi, phụ huynh nên xem lớp đó dạy qua trò chơi hay ép ngồi viết, và theo dõi xem con có vui không, có căng thẳng không.
Con tự thích học chữ thì có nên dạy không?
Nếu bé tự tò mò và thích thú, người lớn có thể đáp lại nhẹ nhàng, như chỉ chữ trên sách truyện hay trên đường. Chỉ cần tránh biến điều đó thành bài tập bắt buộc với yêu cầu cao.
Làm sao biết con đã sẵn sàng vào lớp một?
Hãy trao đổi với cô giáo mầm non về những gì cô quan sát ở con: nghe hiểu, tự lập, cách chơi với bạn, khả năng tập trung. Nếu có điều đáng lo, cô và gia đình có thể cùng tìm cách hỗ trợ trước khi vào năm học.
Phụ huynh vẫn muốn cô dạy chữ riêng cho con thì sao?
Cô nên theo quy định của trường và chương trình, không tự ý dạy riêng cho một bé. Có thể gợi ý phụ huynh những hoạt động ở nhà giúp con chuẩn bị mà không gây áp lực.
