Khi trẻ biếng ăn ở lớp, điều cô nên làm là giữ cho bữa ăn không có áp lực: không ép, không dọa, không so sánh với bạn. Thay vào đó cho bé tự xúc, múc ít rồi cho thêm, để bé làm quen món mới qua nhiều lần, và trao đổi với gia đình khi bé ăn quá ít kéo dài hay sụt cân để gia đình đưa bé đi khám.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Giờ ăn trưa ở lớp mầm non có thể là khoảng thời gian vui nhất, cũng có thể là khoảng thời gian căng thẳng nhất trong ngày. Có bé ăn hết bát rồi xin thêm, có bé ngậm một miếng cơm từ đầu tới cuối giờ. Và cô giáo bị kẹp giữa hai áp lực: phụ huynh muốn con ăn hết suất, còn bé thì nhất định không. Tập này mình bàn cách giữ cho bữa ăn là bữa ăn, không phải trận chiến.
Vì sao ép ăn thường phản tác dụng?
Khi bé bị ép ăn, bé học được rằng bữa ăn là lúc bị người lớn kiểm soát. Nhiều bé phản ứng bằng cách ngậm, nôn trớ, hoặc khóc mỗi khi tới giờ ăn. Có bé ăn hết vì sợ, nhưng từ đó ghét luôn món ăn ấy.
Cơ thể trẻ có khả năng tự điều chỉnh lượng ăn khá tốt, nếu không bị can thiệp quá nhiều. Có hôm bé ăn nhiều, có hôm ăn ít, và tính trên cả tuần thì thường vẫn đủ. Ép ăn làm hỏng khả năng nhận biết no đói ấy.
Các cách ép phổ biến như bịt mũi đút cơm, dọa không cho về, đem so với bạn ăn giỏi, đều nên bỏ hẳn. Bịt mũi đút cơm còn nguy hiểm vì bé có thể bị sặc.
Nói vậy không có nghĩa cô buông lỏng. Vai trò của cô là chuẩn bị một bữa ăn đủ chất, một không khí dễ chịu, và giúp bé thử. Còn ăn bao nhiêu là việc của bé.
Cho bé tự xúc và múc ít rồi cho thêm
Bé được tự cầm thìa xúc ăn thường ăn hứng thú hơn bé được đút. Dĩ nhiên sẽ vương vãi, sẽ lâu hơn, sẽ phải lau dọn. Nhưng tự xúc giúp bé chủ động, và bé ăn theo nhịp của mình.
Với những bé biếng ăn, một bát cơm đầy nhìn đã thấy nản. Nhiều cô múc ít trước, bé ăn xong được khen và được múc thêm. Cảm giác ăn hết bát, dù bát nhỏ, là một thành công.
Để bé tham gia vào bữa ăn cũng giúp. Bé lớn có thể tự lấy khăn, xếp thìa, chia bát. Bé nào đã góp tay chuẩn bị thường tò mò muốn thử món mình vừa bày.
Giới hạn thời gian bữa ăn ở mức hợp lý. Để bé ngồi trước bát cơm cả tiếng không làm bé ăn nhiều hơn, chỉ làm bé mệt và ghét giờ ăn.
Làm quen món mới cần nhiều lần, không cần nhiều lời
Giờ mình nói về chuyện kén ăn, nhất là với rau. Trẻ nhỏ thường e dè với món lạ, đó là một phản ứng tự nhiên. Nhiều bé cần được nhìn thấy, ngửi, chạm vào một món nhiều lần trước khi chịu nếm.
Nên cô cứ để món ấy trong bát bé, không ép, chỉ mời bé thử một miếng nhỏ. Hôm nay bé không ăn, tuần sau có thể bé ăn. Đôi khi bé thấy bạn ngồi cạnh ăn ngon lành, bé tự thử.
Cô ăn cùng hoặc ngồi cùng bàn và tỏ ra thích món ăn cũng là một cách mời gọi. Trẻ học rất nhiều qua việc bắt chước người lớn.
Các hoạt động ngoài giờ ăn như trồng rau ở góc thiên nhiên, chơi đi chợ, xem cô sơ chế rau, giúp bé thân quen với thực phẩm. Bé đã tự tưới cây cải thì ít từ chối lá cải hơn.
Không so sánh, không thưởng bằng đồ ngọt
Câu bạn kia ăn hết rồi kìa, con thua bạn rồi, nghe rất quen trong giờ ăn. Nhưng so sánh làm bé thấy mình kém, và biến bữa ăn thành cuộc thi mà bé biếng ăn luôn thua.
Treo bảng bé ăn giỏi với những ngôi sao cũng có vấn đề tương tự. Bé chưa bao giờ có sao sẽ mang theo cảm giác xấu hổ mỗi giờ ăn.
Thưởng bằng đồ ngọt, ăn hết cơm được ăn bánh, dạy bé rằng cơm là thứ khổ sở phải chịu đựng để được thứ ngon. Về lâu dài, bé càng thích đồ ngọt và càng ngại bữa chính.
Thay vào đó, khen những việc cụ thể: con tự xúc được rồi, con thử món bí đỏ rồi đấy. Khen việc thử, không khen việc ăn hết.
Khi nào cần trao đổi với gia đình và bác sĩ?
Có những trường hợp biếng ăn không chỉ là thói quen. Bé ăn rất ít trong thời gian dài, sụt cân, mệt mỏi, hay khó nuốt, hay nôn sau khi ăn. Bé chỉ ăn được một vài món rất hạn chế. Những dấu hiệu này cần được báo cho gia đình để đưa bé đi khám với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Cô cũng cần biết những bé có dị ứng thực phẩm hay chế độ ăn đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ. Thông tin này cần được ghi rõ và mọi cô trong lớp, cả nhân viên bếp, đều phải biết.
Khi trao đổi với phụ huynh về việc ăn uống, hãy dùng thông tin cụ thể: hôm nay con ăn khoảng một phần ba bát, thích canh, chưa ăn thịt. Tránh câu con không chịu ăn gì, vì nó làm phụ huynh hoảng mà không giúp được gì.
Một bữa ăn vui vẻ, bé ăn ít một chút, vẫn tốt hơn một bữa ăn hết bát mà đầy nước mắt.
Câu hỏi thường gặp
Phụ huynh yêu cầu cô ép con ăn hết suất thì làm sao?
Hãy giải thích nhẹ nhàng vì sao lớp không ép ăn, chia sẻ cụ thể con ăn được bao nhiêu và thích món gì. Đề nghị cùng theo dõi trong vài tuần, và nếu phụ huynh lo lắng về cân nặng thì gợi ý đưa con đi khám.
Trẻ ngậm cơm lâu không nuốt thì xử lý thế nào?
Ngậm cơm thường do bé không đói, miếng quá to, món khó nhai, hoặc bé chán giờ ăn. Múc miếng nhỏ, cho bé tự xúc, rút ngắn giờ ăn và tránh cho bé ăn vặt gần bữa.
Có nên cho trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại cho dễ ăn?
Không nên. Xem màn hình khi ăn khiến bé ăn theo phản xạ mà không cảm nhận no đói và mùi vị; ở lớp học thì cũng không phù hợp với sinh hoạt tập thể.
Trẻ không ăn rau thì có sao không?
Rau quan trọng, nhưng ép ăn thường làm bé ghét rau hơn. Tiếp tục cho rau vào bữa ăn, chế biến nhiều cách, và để bé làm quen dần; nếu lo về dinh dưỡng, gia đình có thể hỏi chuyên gia.
Trẻ ăn quá nhanh, ăn nhiều hơn các bạn có cần lo không?
Nhắc bé ăn chậm, nhai kỹ, và chờ một lúc trước khi múc thêm. Nếu gia đình lo lắng về cân nặng của bé, hãy khuyên hỏi ý kiến bác sĩ thay vì tự hạn chế khẩu phần ở lớp.
