Nhiều giáo viên chọn không kết bạn trên tài khoản mạng xã hội cá nhân với học sinh đang học mình, và dùng kênh chính thức của lớp hay của trường để liên lạc. Cách này giữ được ranh giới thầy trò và quyền riêng tư của cả hai phía. Nếu có kết nối, cần giữ nội dung đúng mực, tránh nhắn tin riêng không cần thiết, và làm theo quy định của nhà trường.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Lời mời kết bạn từ học sinh là chuyện mà gần như thầy cô trẻ nào cũng gặp. Chấp nhận thì lo mất ranh giới, từ chối thì sợ em buồn. Tập này mình bàn về những điều nên cân nhắc, không phải để đưa ra một luật cứng, mà để mỗi thầy cô tự chọn cách phù hợp với mình và với trường mình.
Vì sao đây là câu hỏi khó?
Mạng xã hội là nơi nhiều người sống một phần đời riêng: ảnh gia đình, ảnh đi chơi, những suy nghĩ cá nhân, những cuộc trò chuyện với bạn bè. Khi học sinh là bạn bè trên đó, ranh giới giữa đời riêng của cô và vai trò người thầy trở nên mờ đi.
Ngược lại, cô cũng sẽ thấy đời riêng của học sinh: những bài đăng, những bức ảnh, những mối quan hệ. Có khi cô thấy những điều mà mình không biết nên làm gì với chúng.
Mặt khác, kết nối trên mạng cũng có điểm tốt: gần gũi hơn, dễ liên lạc, có thể phát hiện sớm khi em có chuyện buồn.
Vì có cả hai mặt, không có câu trả lời đúng cho mọi người. Nhưng có những nguyên tắc giúp mình an toàn hơn.
Tách tài khoản cá nhân và kênh công việc
Cách mà nhiều thầy cô chọn là tách bạch. Tài khoản cá nhân dành cho gia đình và bạn bè, không kết bạn với học sinh đang học. Liên lạc với học sinh qua kênh chính thức: nhóm lớp do nhà trường quản lý, trang của lớp, hoặc một tài khoản riêng chỉ dùng cho công việc.
Khi học sinh gửi lời mời kết bạn, cô có thể trả lời nhẹ nhàng khi gặp ở lớp: cô không kết bạn với học sinh đang học trên tài khoản riêng, nhưng lớp mình có nhóm chung, có gì em nhắn ở đó nhé. Khi đã nói rõ đây là nguyên tắc chung cho mọi em, không em nào cảm thấy bị từ chối riêng.
Với học sinh đã ra trường, nhiều thầy cô thoải mái kết bạn hơn, vì quan hệ đã khác.
Trước khi quyết định, hãy hỏi xem nhà trường có quy định hay hướng dẫn về việc này không. Trường tư và trường quốc tế thường có quy định khá rõ.
Nếu đã kết nối: giữ ranh giới thế nào?
Giờ mình nói tới trường hợp cô đã kết nối, hoặc chọn kết nối. Điều đầu tiên là nhìn lại những gì mình đăng. Mọi bài đăng, bức ảnh, bình luận đều có thể được học sinh và phụ huynh thấy, và có thể được chụp lại, chia sẻ ra ngoài.
Tránh đăng những nội dung không phù hợp với hình ảnh người thầy, những lời phàn nàn về học sinh, đồng nghiệp, phụ huynh, dù không nêu tên. Tránh đăng ảnh học sinh khi chưa được phép theo quy định của trường.
Hạn chế nhắn tin riêng với từng học sinh, nhất là vào buổi tối. Nếu cần nhắn, giữ nội dung liên quan tới việc học, ngắn gọn, và ở mức mà mình không ngại nếu phụ huynh hay ban giám hiệu đọc được.
Không bình luận, thả biểu tượng cảm xúc vào những bài đăng riêng tư của học sinh. Dù có thiện ý, sự hiện diện của người thầy ở đó có thể khiến em ngại ngùng.
Khi thấy điều đáng lo trên mạng của học sinh
Nếu tình cờ thấy một học sinh đăng những điều đáng lo, như những dòng chữ buồn bã, những dấu hiệu tự làm hại, hình ảnh bị bắt nạt hay bị đe doạ, cô không nên lờ đi.
Hãy báo cho giáo viên chủ nhiệm, bộ phận tư vấn hoặc ban giám hiệu theo quy trình, để nhà trường và gia đình cùng hỗ trợ. Tránh tự mình bình luận công khai hay nhắn tin riêng dài dòng với em qua mạng.
Nếu thấy dấu hiệu nguy hiểm tức thời, như em nói về ý định làm hại mình ngay, cần báo ngay cho gia đình và nhà trường, không chờ tới hôm sau.
Việc nhìn thấy những điều này cũng là một trong những lý do nhiều thầy cô chọn không kết nối cá nhân: họ không muốn rơi vào thế vừa biết vừa không biết phải làm gì.
Làm gương về cách sống trên mạng
Dù chọn cách nào, thầy cô vẫn là tấm gương cho học sinh về cách cư xử trên mạng. Cách cô viết trong nhóm lớp, cách cô phản hồi những bình luận, cách cô tôn trọng quyền riêng tư của người khác, các em đều để ý.
Có thể biến chính câu chuyện này thành một bài học: vì sao cô có tài khoản riêng và kênh công việc riêng. Các em học được rằng mỗi người nên có những ranh giới trên mạng, và việc giữ ranh giới không có nghĩa là xa cách.
Nhiều học sinh cũng cần được dạy rằng không phải ai kết bạn với mình trên mạng cũng nên được chấp nhận, và thông tin cá nhân cần được bảo vệ.
Ranh giới rõ ràng không làm thầy trò xa nhau. Nó giữ cho mối quan hệ ấy an toàn, để tình cảm thầy trò có thể kéo dài nhiều năm sau khi các em đã ra trường.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối lời mời kết bạn của học sinh có làm em buồn không?
Có thể một chút, nhưng nếu cô giải thích đây là nguyên tắc chung cho tất cả học sinh và chỉ ra kênh liên lạc khác, phần lớn các em sẽ hiểu. Sự nhất quán quan trọng hơn là chấp nhận một vài em.
Có nên kết bạn với phụ huynh học sinh trên mạng xã hội?
Nhiều thầy cô cũng chọn tách bạch với phụ huynh, liên lạc qua kênh chính thức. Nếu có kết nối, cần cẩn trọng với những gì đăng tải và tránh bàn chuyện học sinh trên tài khoản cá nhân.
Giáo viên có nên để chế độ riêng tư cho tài khoản cá nhân?
Nên. Cài đặt để chỉ bạn bè xem được bài đăng, hạn chế thông tin cá nhân công khai, và kiểm tra lại những bài cũ có thể không phù hợp.
Học sinh gắn thẻ giáo viên vào bài đăng thì làm sao?
Nếu nội dung phù hợp, có thể để nguyên. Nếu không phù hợp, có thể gỡ thẻ và nhẹ nhàng nhắc em lần sau hỏi trước khi gắn thẻ người khác.
Có nên dùng mạng xã hội để giao bài tập cho học sinh?
Nên dùng kênh chính thức mà nhà trường cho phép và mọi học sinh đều tiếp cận được. Nếu dùng mạng xã hội, cần đảm bảo không em nào bị thiệt vì không có tài khoản hay thiết bị.
