Bắt nạt trên mạng khó thấy vì nó diễn ra trong điện thoại, ngoài giờ học, nhưng nó ảnh hưởng thẳng tới lớp học của thầy cô. Khi phát hiện, việc cần làm là trấn an và bảo vệ em bị hại, hướng dẫn gia đình lưu lại bằng chứng mà không lan truyền thêm, báo nhà trường theo quy trình, và dạy cả lớp về cách cư xử có trách nhiệm trên mạng.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Ngày trước, bắt nạt ở trường dừng lại ở cổng trường. Về tới nhà, đứa trẻ có một nơi an toàn. Bây giờ, bắt nạt đi theo em về tận phòng ngủ, trong chiếc điện thoại, lúc nửa đêm. Một tấm ảnh chế, một nhóm chat bàn tán, một bình luận ác ý có thể lan tới cả trường chỉ trong vài giờ. Tập này mình nói về vai trò của thầy cô trước những chuyện như vậy.
Bắt nạt trên mạng khác bắt nạt ở trường thế nào?
Bắt nạt trên mạng có vài đặc điểm làm nó đặc biệt nguy hiểm. Nó không có giờ nghỉ, có thể xảy ra bất kỳ lúc nào. Nó có khán giả rất lớn, một bài đăng có thể được cả trường xem. Và nó tồn tại lâu, những gì đã đăng lên khó mà xoá hết.
Người bắt nạt trên mạng có thể ẩn danh, dùng tài khoản giả. Những em bình thường không dám nói điều ác trước mặt bạn lại có thể gõ ra dễ dàng sau màn hình.
Các hình thức thường gặp: đăng ảnh chế giễu, lập nhóm chat để bàn tán nói xấu một bạn, cố ý loại một bạn ra khỏi nhóm lớp, mạo danh một bạn để đăng nội dung xấu, phát tán hình ảnh riêng tư.
Và vì người lớn thường không có mặt trong những nhóm chat của các em, chuyện có thể kéo dài rất lâu trước khi có ai biết.
Những dấu hiệu thầy cô có thể thấy ở lớp
Dù bắt nạt diễn ra trên mạng, dấu vết của nó hiện ra ở lớp học. Em bỗng buồn bã, lo âu, hay nhìn điện thoại với vẻ sợ hãi. Em tránh một nhóm bạn, hoặc cả lớp có vẻ đang tránh em.
Có những tiếng cười khúc khích khi em đi qua, những ánh mắt nhìn nhau đầy ẩn ý. Có em nghỉ học, kêu mệt, học hành sa sút đột ngột.
Đôi khi thông tin đến từ học sinh khác, những em không đồng tình nhưng không dám lên tiếng công khai. Một hộp thư kín hay một cuộc trò chuyện riêng có thể giúp các em báo tin.
Khi thấy những dấu hiệu này, hãy nói chuyện riêng với em, nhẹ nhàng, không ép. Nhiều em giấu vì xấu hổ, vì sợ bị cấm dùng điện thoại, hoặc sợ bị trả thù nếu người lớn can thiệp.
Khi phát hiện: bảo vệ em trước, xử lý sau
Giờ mình nói tới những bước cụ thể. Trước hết, trấn an em rằng đây không phải lỗi của em, và cô sẽ giúp. Đừng trách em vì đã đăng ảnh, đã tham gia nhóm, đã trả lời lại. Em đang cần được bảo vệ, không cần bị phán xét.
Hướng dẫn em và gia đình lưu lại bằng chứng: chụp màn hình có thời gian, tên tài khoản. Nhưng không chia sẻ những bằng chứng ấy rộng thêm, kể cả với mục đích tốt, vì làm vậy là lan truyền thêm nội dung gây tổn thương.
Khuyên em không đáp trả, có thể chặn tài khoản gây hại và dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Báo cho ban giám hiệu và gia đình em theo quy trình của trường.
Nếu nội dung liên quan tới hình ảnh riêng tư, đe doạ, tống tiền, hãy báo ngay nhà trường và gia đình. Những trường hợp này có thể cần các cơ quan có thẩm quyền vào cuộc.
Làm việc với em bắt nạt và với cả lớp
Khi xác định được những em tham gia bắt nạt, nhà trường xử lý theo quy trình kỷ luật. Nhưng ngoài kỷ luật, các em cần hiểu tác động của việc mình làm. Nhiều em thật sự không nghĩ rằng một bình luận đùa cợt có thể làm bạn đau tới vậy.
Những em chỉ đứng xem, bấm thích, chia sẻ tiếp, cũng cần được nói chuyện. Các em cần biết rằng mỗi lần chia sẻ là một lần góp tay vào việc bắt nạt.
Với cả lớp, đưa chủ đề cư xử trên mạng vào giờ sinh hoạt, không nhắc tới vụ việc cụ thể. Bàn về những câu hỏi như: điều gì mình không nói trước mặt bạn thì có nên gõ ra không. Nếu thấy bạn bị chế giễu trong nhóm, mình có thể làm gì.
Một lớp học mà các em biết tôn trọng nhau cả trên mạng lẫn ngoài đời không tự nhiên mà có. Nó được xây dựng qua những cuộc trò chuyện như vậy.
Phòng ngừa từ đầu năm: luật chơi cho nhóm chat của lớp
Nhiều vụ bắt nạt trên mạng bắt đầu từ chính nhóm chat của lớp, nơi mọi em đều có mặt và không có người lớn. Đầu năm, trong giờ sinh hoạt, cô có thể cùng các em bàn vài luật chơi cho những nhóm này.
Ví dụ: không đăng ảnh của bạn khi bạn chưa đồng ý, không đặt biệt danh xấu, không lập nhóm phụ để nói xấu một bạn, và khi có chuyện căng thẳng thì dừng lại, nói trực tiếp hoặc nhờ cô. Những luật do chính các em đặt ra thường được giữ tốt hơn.
Giờ mình nói thêm một điều về phía gia đình. Trong buổi họp phụ huynh, gợi ý cha mẹ trò chuyện với con về những gì con gặp trên mạng, hơn là chỉ kiểm tra điện thoại. Một đứa trẻ quen kể chuyện với bố mẹ sẽ kể sớm khi bị bắt nạt.
Phòng ngừa không làm biến mất mọi vụ việc, nhưng nó làm cho các em biết rằng lớp mình có những giới hạn, và có người lớn đứng sau những giới hạn ấy.
Câu hỏi thường gặp
Bắt nạt trên mạng xảy ra ngoài giờ học có phải việc của trường?
Khi nó ảnh hưởng tới sự an toàn và việc học của học sinh ở trường, nhà trường cần biết và phối hợp với gia đình. Mỗi trường có quy trình riêng, giáo viên nên hỏi ban giám hiệu.
Giáo viên có nên vào nhóm chat của học sinh để theo dõi?
Không nên tự ý vào nhóm chat riêng của học sinh để theo dõi. Nếu cần thông tin, hãy làm việc qua học sinh, phụ huynh và nhà trường theo đúng quy trình.
Học sinh bị lập tài khoản giả mạo thì làm gì?
Lưu bằng chứng, báo cáo tài khoản giả qua chức năng của nền tảng, và báo nhà trường, gia đình. Nếu tài khoản giả được dùng để bôi nhọ hay đe doạ, có thể cần báo các cơ quan có thẩm quyền.
Có nên cấm học sinh bị bắt nạt dùng điện thoại?
Cấm điện thoại có thể khiến em cảm thấy mình bị phạt vì là nạn nhân, và lần sau em sẽ không kể. Tốt hơn là giúp em cài đặt bảo mật, chặn người gây hại và có người lớn đồng hành.
Làm sao để học sinh dám báo khi bị bắt nạt trên mạng?
Cho các em biết rằng báo tin sẽ không khiến em bị cấm điện thoại hay bị trách, và người lớn sẽ xử lý kín đáo. Hộp thư kín và những cuộc trò chuyện riêng định kỳ giúp các em có kênh để nói.
