Nghỉ học nhiều là tín hiệu sớm và rõ nhất của nguy cơ bỏ học. Thầy cô làm được nhiều hơn mình nghĩ: để ý ngay từ những buổi nghỉ không lý do đầu tiên, tìm hiểu lý do thật sau đó, giữ sợi dây liên lạc với em, giúp em theo kịp bài khi quay lại, và phối hợp với gia đình cùng nhà trường, địa phương khi cần.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Ít học sinh nào bỏ học trong một ngày. Thường đó là một quá trình kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng: nghỉ một buổi, rồi hai buổi, rồi hụt bài, rồi ngại tới lớp, rồi thôi. Tập này mình nói về quá trình ấy, và những điểm mà thầy cô có thể chen vào để kéo em lại.
Vì sao học sinh bắt đầu nghỉ học?
Lý do rất khác nhau tuỳ vùng và tuỳ gia đình. Ở vùng núi, có em nghỉ vì mùa rẫy cần người, vì đường tới trường xa và mưa lũ, vì phải trông em nhỏ để bố mẹ lên nương. Ở ven đô, có em nghỉ vì phải phụ bán hàng, vì bố mẹ đi làm xa, hoặc vì nhà vừa chuyển trọ.
Có những lý do không liên quan tới kinh tế. Em bị bắt nạt ở trường. Em hụt bài quá nhiều nên tới lớp chỉ thấy mình ngu. Em có chuyện sức khoẻ mà gia đình chưa để ý. Em bị cuốn vào một nhóm bạn ngoài trường.
Và ở tuổi lớn hơn, có em nghỉ vì đã nhìn thấy con đường đi làm sớm, kiếm được tiền ngay, trong khi việc học có vẻ xa vời.
Không thể giúp nếu không biết lý do. Mà lý do thật thường không nằm trong tờ giấy xin phép.
Để ý từ những buổi nghỉ đầu tiên
Giờ mình nói tới thời điểm. Can thiệp khi em đã nghỉ liên tục cả tháng thì rất khó, vì em đã hụt quá nhiều và đã quen với việc không tới trường. Những buổi nghỉ đầu tiên, nhất là nghỉ không phép hoặc nghỉ lặp lại theo một kiểu, mới là lúc dễ kéo em về nhất.
Nhiều thầy cô chủ nhiệm có thói quen gọi điện hoặc nhắn phụ huynh ngay trong ngày em nghỉ không báo. Không phải để trách, chỉ để hỏi em có ổn không. Cuộc gọi ấy cho gia đình biết cô để ý, và cho em biết sự vắng mặt của mình có người nhận ra.
Để ý cả kiểu nghỉ. Em hay nghỉ vào thứ Hai, hay nghỉ đúng buổi có một môn nào đó, hay nghỉ theo mùa vụ. Kiểu nghỉ nói lên nhiều điều về lý do.
Khi em quay lại lớp, hãy chào đón em. Một câu cô mừng vì em đi học lại có ích hơn nhiều so với câu sao nghỉ nhiều thế.
Đến thăm nhà: gặp gia đình ở nơi của họ
Ở nhiều vùng, nhất là vùng núi và vùng sâu, việc thầy cô đến thăm nhà học sinh là một phần của nghề. Có những thầy cô đi xe máy hàng chục cây số đường đất, lội suối, để tới một bản xa.
Đến thăm nhà không nên mang không khí của một cuộc điều tra. Đi với tâm thế hỏi thăm, ngồi uống chén nước, hỏi chuyện gia đình, chuyện mùa màng. Khi gia đình thấy cô tôn trọng họ, họ sẵn lòng kể lý do thật.
Nhiều khi bố mẹ không phải không muốn con đi học, mà là không thấy cách nào khác. Cô có thể giúp tìm cách: hỏi nhà trường về hỗ trợ đồ dùng, bán trú, hay các chương trình hỗ trợ học sinh khó khăn nếu có ở địa phương; bàn với gia đình để em vẫn giúp nhà ngoài giờ học.
Cần đi cùng đồng nghiệp hoặc cán bộ địa phương khi tới những nơi xa hoặc gia đình có tình huống phức tạp. An toàn của thầy cô cũng quan trọng.
Giúp em theo kịp bài khi quay lại lớp
Một lý do lớn khiến em nghỉ học lại nghỉ tiếp là khi quay lại, em không hiểu gì. Ngồi cả buổi mà không theo được bài, cảm giác đó đẩy em ra khỏi lớp nhanh hơn bất kỳ lời khuyên nào.
Nên khi em quay lại, cô cần có kế hoạch giúp em lấp chỗ hụt. Xác định những phần cốt lõi nhất em đã bỏ lỡ, không phải toàn bộ. Nhờ một bạn tốt bụng cho em mượn vở. Dành vài phút đầu hoặc cuối giờ để giải thích lại điều quan trọng.
Tránh giao cho em một đống bài bù cùng lúc. Nhìn thấy cả chồng việc phải làm, em sẽ chán nản và bỏ cuộc.
Cho em những thành công nhỏ sớm. Một bài em làm được, một câu hỏi em trả lời đúng. Em cần cảm giác mình vẫn thuộc về lớp này.
Phối hợp và biết giới hạn của mình
Có những trường hợp vượt quá sức một giáo viên: gia đình quá khó khăn, em phải đi làm để nuôi em nhỏ, em có dấu hiệu bị bạo hành hay bị lôi kéo vào việc nguy hiểm. Lúc đó cần báo cho nhà trường và phối hợp với chính quyền, đoàn thể ở địa phương theo đúng quy trình.
Nếu có dấu hiệu em không an toàn, như bị bạo hành, bị ép lao động nặng, hãy báo ngay cho ban giám hiệu. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em, số một một một, gọi miễn phí cả ngày lẫn đêm, cũng là một kênh có thể gọi để báo và được hướng dẫn.
Thầy cô cũng cần biết rằng có những trường hợp mình đã làm hết sức mà em vẫn nghỉ. Điều đó không có nghĩa mình thất bại. Có khi vài năm sau, em quay lại học bổ túc, và em nhớ rằng đã từng có một người thầy lội suối tới nhà mình.
Việc giữ một em ở lại trường có khi không nằm ở một hành động lớn nào, mà ở chuỗi những lần em cảm thấy mình được mong đợi ở lớp.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh nghỉ bao nhiêu buổi thì cần lo lắng?
Mỗi trường có quy định riêng về số buổi nghỉ. Nhưng thầy cô không cần chờ tới ngưỡng đó; bất kỳ kiểu nghỉ lặp lại hay nghỉ không lý do nào cũng đáng được hỏi thăm sớm.
Phụ huynh bảo con không muốn học nữa thì cô nói gì?
Hỏi thêm vì sao em không muốn, vì lý do thật thường nằm sau câu đó. Chia sẻ những điểm tốt cô thấy ở em và bàn một kế hoạch nhỏ, như thử đi học lại hai tuần với sự hỗ trợ của cô.
Giáo viên có bắt buộc phải đến thăm nhà học sinh không?
Tuỳ quy định và thực tế của từng trường, nên hỏi ban giám hiệu. Ở nhiều nơi, thăm nhà là việc giáo viên chủ nhiệm hay làm, nhất là với học sinh có nguy cơ bỏ học.
Học sinh nghỉ học vì bị bạn bắt nạt thì làm sao?
Cần xử lý chuyện bắt nạt trước tiên và đảm bảo em an toàn khi quay lại. Nói với em và gia đình những gì trường sẽ làm để bảo vệ em, và theo dõi sát trong thời gian đầu.
Học sinh lớn đi làm thêm và muốn nghỉ học thì sao?
Tôn trọng hoàn cảnh của em, nhưng giúp em nhìn xa hơn: con đường học nghề, học bổ túc, hay cách vừa làm vừa học. Kết nối em với thông tin tư vấn hướng nghiệp nếu trường có.
