Với quà phụ huynh tặng, cách an toàn nhất là theo đúng quy định của trường, vui vẻ nhận những món mang tính tinh thần như tấm thiệp các con tự làm hay một bó hoa, và từ chối khéo léo tiền, phong bì hay quà có giá trị lớn. Đặc biệt tránh nhận bất kỳ món gì trong lúc đang có việc liên quan tới đánh giá, xếp lớp hay kỷ luật của học sinh.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Chuyện quà cáp giữa phụ huynh và thầy cô là một chủ đề tế nhị, gắn với truyền thống tôn sư trọng đạo mà cũng gắn với những lo ngại về sự công bằng. Nhận thì sợ bị nói, từ chối thì sợ phụ huynh phật lòng. Tập này mình không phán xét ai, chỉ bàn cách xử lý khéo léo để vừa giữ được tình cảm, vừa giữ được sự trong sạch của nghề.
Vì sao chuyện quà cáp lại tế nhị?
Ở Việt Nam, tặng quà thầy cô vào những dịp như ngày nhà giáo, cuối năm học hay Tết là một nét văn hoá lâu đời. Rất nhiều món quà xuất phát từ tấm lòng thật của phụ huynh và học sinh.
Nhưng quà cáp cũng có thể trở thành áp lực. Phụ huynh này tặng, phụ huynh kia lo con bị thiệt nếu mình không tặng. Gia đình khó khăn cảm thấy xấu hổ. Học sinh so sánh quà của nhau.
Với thầy cô, món quà giá trị lớn tạo ra một cảm giác mắc nợ, dù mình không muốn. Và khi có một chuyện đánh giá hay kỷ luật liên quan tới con của gia đình ấy, mình khó mà hoàn toàn khách quan, hoặc ít nhất là khó để người khác tin mình khách quan.
Nên câu hỏi không chỉ là có được nhận không, mà là món quà này có làm ảnh hưởng tới sự công bằng trong lớp hay không.
Nắm rõ quy định của trường và ngành
Việc đầu tiên là tìm hiểu quy định. Nhiều trường và nhiều địa phương có quy định hoặc hướng dẫn về việc giáo viên nhận quà. Trường tư, trường quốc tế thường có quy định rõ trong hợp đồng hoặc bộ quy tắc ứng xử.
Nếu không chắc, hỏi ban giám hiệu. Biết rõ quy định giúp cô có chỗ dựa khi từ chối: trường mình có quy định không nhận quà dưới hình thức tiền, em cảm ơn anh chị nhiều.
Câu từ chối dựa vào quy định chung ít làm phụ huynh phật lòng hơn câu từ chối cá nhân, vì họ hiểu rằng cô không từ chối riêng họ.
Có thể thông báo từ đầu năm trong buổi họp phụ huynh rằng lớp không có lệ tặng quà cá nhân cho cô, và điều cô vui nhất là những tấm thiệp các con tự làm. Nói trước giúp tránh được nhiều tình huống khó xử về sau.
Món quà nào nhận được, món nào nên từ chối?
Giờ mình nói cụ thể hơn. Những món mang tính tinh thần, giá trị nhỏ, thường có thể vui vẻ nhận: tấm thiệp học sinh tự làm, bó hoa ngày nhà giáo, vài quả trái cây vườn nhà, một lời cảm ơn viết tay.
Những món nên từ chối khéo: tiền mặt, phong bì, chuyển khoản, thẻ mua sắm, quà có giá trị lớn như đồ điện tử, trang sức, và bất cứ món gì được tặng vào đúng lúc đang có việc liên quan tới đánh giá, thi cử, xếp lớp hay kỷ luật của học sinh.
Những món ở giữa thì cân nhắc theo quy định và theo cảm nhận của mình. Một câu hỏi tự kiểm tra: nếu cả lớp và tất cả phụ huynh biết mình nhận món này, mình có thấy thoải mái không.
Quà tập thể của cả lớp, do ban đại diện phụ huynh tổ chức một cách tự nguyện và công khai, thường ít gây vấn đề hơn quà riêng từng gia đình. Nhưng vẫn nên nhẹ nhàng, không để thành khoản đóng góp bắt buộc.
Từ chối khéo mà không làm phụ huynh mất lòng
Từ chối là việc khó, vì phụ huynh thường tặng bằng tấm lòng thật. Cách từ chối nên bắt đầu bằng lời cảm ơn chân thành, rồi mới đến lời từ chối.
Ví dụ: em rất cảm ơn anh chị đã nghĩ tới em. Nhưng trường có quy định và bản thân em cũng không nhận quà như thế này. Anh chị cứ để dành cho con, em chỉ mong con học vui là em mừng rồi.
Nếu phụ huynh để quà lại mà không kịp từ chối, như gửi qua học sinh hay để trên bàn, hãy trả lại sớm, kèm một lời nhắn cảm ơn. Không nên nhờ học sinh cầm trả, vì em có thể bị bố mẹ trách.
Với tiền chuyển khoản, chuyển trả lại ngay và nhắn cảm ơn. Nếu trường yêu cầu báo cáo những trường hợp như vậy, hãy làm theo, việc ấy bảo vệ chính mình.
Giữ công bằng trong lớp học
Dù nhận hay không nhận, điều quan trọng nhất là không có em nào bị đối xử khác đi vì chuyện quà cáp. Không nhắc tới quà trước lớp, không cảm ơn một gia đình cụ thể trước mặt các bạn, không để em nào cảm thấy nhà mình thiếu sót vì không tặng gì.
Có những lớp tổ chức ngày nhà giáo bằng cách cả lớp cùng làm một tấm thiệp lớn, cùng hát một bài, cùng viết mỗi em một câu. Đó là món quà mà mọi em đều góp phần như nhau, bất kể hoàn cảnh.
Nhiều thầy cô lâu năm nói rằng những món quà họ giữ lại suốt đời không phải là những món đắt tiền, mà là tấm thiệp nguệch ngoạc của một em lớp một hay lá thư của một học trò cũ viết sau mười năm.
Có lẽ món quà quý nhất với người thầy là khi học trò lớn lên và trở thành người tử tế. Món quà ấy không ai có thể đặt lên bàn.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên có được nhận quà ngày nhà giáo không?
Tuỳ quy định của từng trường và từng địa phương, nên hỏi ban giám hiệu. Những món quà tinh thần giá trị nhỏ như hoa, thiệp thường được chấp nhận; tiền và quà giá trị lớn thì nên từ chối.
Phụ huynh nhất quyết để lại phong bì thì làm sao?
Trả lại càng sớm càng tốt, trực tiếp cho phụ huynh hoặc qua kênh chính thức của nhà trường, kèm lời cảm ơn. Không nên nhờ học sinh chuyển lại, và ghi nhận lại sự việc nếu trường có yêu cầu.
Có nên nhận quà sau khi học sinh đã ra trường?
Khi quan hệ thầy trò không còn liên quan tới việc đánh giá, một món quà tinh thần từ học trò cũ thường là niềm vui chính đáng. Vẫn nên cân nhắc với những món có giá trị lớn.
Ban đại diện phụ huynh muốn góp tiền tặng cô thì sao?
Cô có thể cảm ơn và đề nghị dùng khoản đó cho hoạt động chung của lớp như mua sách cho góc đọc, hoặc chỉ tặng hoa và thiệp. Nếu có đóng góp, cần hoàn toàn tự nguyện và công khai.
Học sinh tặng quà tự làm có nên khen trước lớp?
Có thể cảm ơn chung cả lớp và trân trọng từng món, nhưng tránh khen riêng một món trước lớp khiến các bạn không tặng gì cảm thấy thua kém.
