Buổi trả bài kiểm tra có giá trị nhất khi học sinh đọc lời nhận xét trước khi nhìn điểm, cả lớp cùng chữa những lỗi nhiều em mắc thay vì chữa lại toàn bộ đề, và mỗi em tự sửa lại ít nhất một câu mình làm sai. Khi đó bài kiểm tra không kết thúc ở con số, mà trở thành một bước trong việc học.
Chào bạn, đây là Nhà Giáo Dục. Có một cảnh quen thuộc: cô trả bài, học sinh lật ngay ra xem điểm, vài tiếng reo, vài tiếng thở dài, rồi bài được gấp lại nhét vào cặp. Tất cả công sức cô bỏ ra để viết nhận xét gần như không ai đọc. Tập này mình nói về cách biến buổi trả bài thành một trong những tiết học có giá trị nhất của cả chương.
Vì sao điểm số thường chặn mất việc học?
Khi một em nhìn thấy điểm, em thường dừng lại ở đó. Điểm cao thì vui và không cần xem gì thêm. Điểm thấp thì buồn và không muốn nhìn thêm. Trong cả hai trường hợp, lời nhận xét bị bỏ qua.
Đó không phải lỗi của học sinh. Con người tự nhiên chú ý vào con số, vì nó đơn giản và mang tính phán xét rõ ràng.
Nhiều thầy cô đã thử một cách: trả bài với lời nhận xét trước, điểm được báo sau hoặc được che đi. Học sinh phải đọc nhận xét, sửa một chỗ, rồi mới được biết điểm. Cách này không phải lúc nào cũng làm được, nhưng nó cho thấy lời nhận xét được đọc kỹ hơn hẳn khi không có con số che mất.
Nếu điểm vẫn phải hiện rõ theo quy định, cô vẫn có thể dành thời gian riêng trong tiết cho việc đọc nhận xét và sửa bài.
Trả bài kín đáo và tránh so sánh
Cách trả bài cũng quan trọng. Đọc điểm to trước lớp, trả bài theo thứ tự điểm, khen em điểm cao nhất trước mặt cả lớp, đều biến buổi trả bài thành màn xếp hạng.
Trả bài lặng lẽ tới từng bàn, để mỗi em tự xem bài mình. Có em điểm thấp cần được nói riêng một câu động viên khi cô đi qua.
Nhắc cả lớp rằng điểm là chuyện riêng của mỗi người, không hỏi điểm của bạn nếu bạn không muốn nói. Một quy tắc nhỏ như vậy giúp những em điểm thấp không phải chịu thêm áp lực từ bạn bè.
Với những em có kết quả sụt giảm bất thường, hãy nói chuyện riêng sau giờ. Đôi khi một bài kiểm tra kém là tín hiệu đầu tiên của một chuyện khác trong đời em.
Chữa lỗi phổ biến thay vì chữa lại cả đề
Giờ mình nói tới phần chữa bài. Nhiều tiết trả bài dành hết thời gian để cô giải lại từng câu trên bảng. Em nào làm đúng thì ngồi chơi, em nào làm sai thì chép lại lời giải mà chưa chắc đã hiểu vì sao mình sai.
Cách hiệu quả hơn là khi chấm, cô ghi lại những lỗi mà nhiều em cùng mắc. Thường chỉ có ba, bốn lỗi phổ biến. Trong tiết trả bài, tập trung chữa kỹ những lỗi ấy.
Có thể đưa ra một lời giải sai điển hình, không nêu tên em nào, và hỏi cả lớp: bạn này đã nghĩ gì, sai ở đâu, sửa thế nào. Phân tích một lỗi sai thường dạy được nhiều hơn xem một lời giải đúng.
Những câu chỉ vài em sai thì nói riêng với các em ấy trong lúc cả lớp tự sửa bài.
Mỗi em tự sửa ít nhất một câu
Chữa bài chỉ thật sự có tác dụng khi chính học sinh làm lại. Nhiều thầy cô yêu cầu mỗi em chọn ít nhất một câu mình làm sai, viết lại lời giải đúng, và ghi một dòng giải thích vì sao lần trước mình sai.
Dòng giải thích ấy rất quan trọng. Em sai vì không hiểu khái niệm, vì đọc đề không kỹ, vì tính nhầm, hay vì hết giờ. Mỗi loại lỗi cần một cách sửa khác, và em cần biết mình đang mắc loại lỗi nào.
Có lớp cho học sinh giữ một cuốn sổ lỗi sai, ghi lại qua các bài kiểm tra. Trước kỳ kiểm tra sau, em đọc lại sổ ấy. Nhiều em phát hiện ra mình cứ mắc đi mắc lại một kiểu lỗi.
Với em làm đúng hết, giao một câu mở rộng hoặc nhờ em giải thích một câu khó cho bạn. Không ai ngồi không trong tiết trả bài.
Khi học sinh thắc mắc về điểm
Sẽ có em thắc mắc về cách chấm. Hãy coi đó là điều bình thường, thậm chí là tốt, vì em đang quan tâm tới bài mình.
Mời em trình bày thắc mắc một cách lịch sự, có thể bằng cách viết ra, sau giờ học. Xem lại bài một cách nghiêm túc. Nếu mình chấm sai, sửa lại và cảm ơn em. Nếu không sai, giải thích rõ tiêu chí để em hiểu.
Tránh tranh luận về điểm trước cả lớp, vì nó dễ kéo theo cả loạt em khác cũng muốn thương lượng.
Cuối buổi trả bài, câu hỏi đáng hỏi nhất không phải là em được mấy điểm, mà là lần sau em sẽ làm gì khác. Nếu em trả lời được câu ấy, bài kiểm tra đã làm tròn nhiệm vụ của nó.
Câu hỏi thường gặp
Nên trả bài kiểm tra sau bao lâu?
Càng sớm càng tốt, khi học sinh vẫn còn nhớ mình đã nghĩ gì lúc làm bài. Trả bài sau quá lâu thì lời nhận xét và việc chữa bài mất nhiều giá trị.
Có nên cho học sinh làm lại bài kiểm tra để cải thiện điểm?
Tuỳ quy định đánh giá của trường. Nếu được phép, làm lại sau khi đã chữa bài là cơ hội tốt để em chứng minh mình đã hiểu; nếu không, vẫn có thể cho làm lại như bài luyện tập không tính điểm.
Học sinh điểm thấp khóc khi nhận bài thì làm sao?
Để em có không gian riêng một chút, rồi nói chuyện nhẹ nhàng sau giờ. Giúp em nhìn vào những gì em đã làm được và một bước cụ thể để cải thiện, thay vì chỉ an ủi chung chung.
Có nên cho học sinh chấm chéo bài kiểm tra?
Chấm chéo phù hợp với bài luyện tập, không phù hợp với bài kiểm tra tính điểm chính thức. Khi chấm chéo, cần tiêu chí rõ ràng và dạy các em cách nhận xét tôn trọng bạn.
Phụ huynh xin xem lại bài kiểm tra của con thì sao?
Theo quy định của trường về việc lưu và cho xem bài. Thông thường phụ huynh có thể xem bài của con mình, và đây là dịp tốt để cô chia sẻ những điều con cần cải thiện.
